---
title: "James Webb Kosmik Teleskopu (JWST): Yupiterin ayı Io-nun vulkanik sirri"
description: "Io: Günəş Sisteminin Vulkanik AyıYupiterin ayı Io, Günəş sistemindəki digər aylarla müqayisədə tamamilə fərqli bir dünyadır. 400-dən çox aktiv vulkan, Everestdə..."
article_id: 4284
locale: "az"
publisher: "Tech Xəbər"
canonical_url: "https://techxeber.az/az/article/james-webb-kosmik-teleskopu-jwst-yupiterin-ayi-io-nun-vulkanik-sirri-e7a6b5c0-b0df-4df6-a19b-ed50990a6d87"
markdown_url: "https://techxeber.az/az/article/james-webb-kosmik-teleskopu-jwst-yupiterin-ayi-io-nun-vulkanik-sirri-e7a6b5c0-b0df-4df6-a19b-ed50990a6d87.md"
published_at: "2025-11-07T19:12:00+04:00"
modified_at: "2026-11-18T09:01:28+04:00"
categories:
  - "Elm və Kosmos"
keywords: ""
image: "https://techxeber.az/storage/articles/main/main_image_c6655e6f-5e6f-4ed3-aba0-2ff8d1422500.jpg"
thumbnail_image: "https://techxeber.az/storage/articles/main/thumbnail/main_image_c6655e6f-5e6f-4ed3-aba0-2ff8d1422500.webp"
audio: "https://techxeber.az/storage/articles/gallery/audio_1762507611.mp3"
alternate_languages:
  az:
    html: "https://techxeber.az/az/article/james-webb-kosmik-teleskopu-jwst-yupiterin-ayi-io-nun-vulkanik-sirri-e7a6b5c0-b0df-4df6-a19b-ed50990a6d87"
    markdown: "https://techxeber.az/az/article/james-webb-kosmik-teleskopu-jwst-yupiterin-ayi-io-nun-vulkanik-sirri-e7a6b5c0-b0df-4df6-a19b-ed50990a6d87.md"
source_links: []
---

# James Webb Kosmik Teleskopu (JWST): Yupiterin ayı Io-nun vulkanik sirri

![James Webb Kosmik Teleskopu (JWST): Yupiterin ayı Io-nun vulkanik sirri](<https://techxeber.az/storage/articles/main/main_image_c6655e6f-5e6f-4ed3-aba0-2ff8d1422500.jpg>)

Io: Günəş Sisteminin Vulkanik Ayı
---------------------------------

Yupiterin ayı Io, Günəş sistemindəki digər aylarla müqayisədə tamamilə fərqli bir dünyadır. 400-dən çox aktiv vulkan, Everestdən hündür dağlar və 200 km ölçüsündə lava gölləri ilə zəngindir. Io-nun səthi davamlı olaraq vulkanlardan çıxan kükürd ilə örtülür, bu da onu qırmızı, sarı və narıncı rənglərə boyayır.

Vulkanik Aktivliyin Mənbəyi
---------------------------

Io-nun vulkanik gücü daxili istiliklə deyil, Yupiterin güclü cazibə qüvvəsi və digər Galile aylarının təsiri ilə yaranır. Bu cazibə qüvvələri Io-nu daim dartır və deformasiya edir, nəticədə onun daxili istiliyi artır və vulkanik fəaliyyət davam edir.

JWST-nin Müşahidələri
---------------------

James Webb Kosmik Teleskopu (JWST) 2022 və 2023-cü illərdə Io-nu müşahidə edərək yeni məlumatlar əldə etdi. Alimlər, Io-nun səthindəki dəyişiklikləri, xüsusilə Loki Patera adlı lava gölünün təkrarlanan nümunələrini araşdırdılar. 2022-ci ildə Kanehekili bölgəsindəki vulkanik püskürmə nəticəsində 4300 kv km ərazini örtən lava axını son iki ildə dörd dəfə genişlənmişdir.

Kükürdün Sirri
--------------

Io-nun vulkanik fəaliyyəti ilə kükürd arasında maraqlı bir əlaqə var. Kükürdün molekulyar forması və miqdarı, ayın daxili proseslərini anlamaq üçün vacib məlumatlar verir. JWST-nin son müşahidələri ilk dəfə Io-da neytral kükürd atomlarını (\[SI\]) aşkar edib. Bu atomlar birbaşa vulkanlardan gəlmir, əksinə Yupiterin güclü maqnetosferindən gələn elektron zərbələri nəticəsində yaranır.

Yupiterlə Gərgin Əlaqə
----------------------

Io, Yupiterin maqnetosferinə tamamilə bağlıdır. Yupiterin ətrafında fırlanan ionlaşmış atomlardan ibarət torus Io-nun atmosferinə təsir edərək kükürdün molekulyar formalarını dəyişdirir. Bu əlaqə həm Io-nun atmosferini, həm də vulkanik proseslərini formalaşdırır.

Nəticə
------

JWST-nin yeni müşahidələri Io-nun unikal geoloji və atmosferik xüsusiyyətlərini üzə çıxarır. Vulkanların gücü və Yupiterlə olan əlaqəsi bu ayı Günəş sistemindəki digər göy cisimlərindən fərqləndirir. Elm adamları Io-nun sirrlərini açmağa davam edərək, Yupiter sisteminin dinamikasını daha yaxşı başa düşməyə çalışırlar.
