1181-ci ilin sirli ulduz partlayışı: Alimlərdən tarixi kəşf!

Tarixi bir 'qonaq ulduz'un sirri

1181-ci ildə Çin və Yapon astronomları göydə parlaq bir 'qonaq ulduz' müşahidə etdilər. Bu fenomen, əsrlər boyu alimlərin marağını çəkmişdi. İndi isə Syracuse Universitetindən Eric Coughlin və komandası bu hadisənin səbəbini açıqlayıb: ulduz partlamağa çalışıb, lakin tam uğur qazanmayıb.

Pa 30-un qeyri-adi quruluşu

Adətən, supernova partlayışları nəticəsində ulduzlar tamamilə məhv olur və xaotik, gül kələminə bənzər qalıqlar buraxır. Lakin Pa 30 adlı bu supernova qalığı tam fərqlənir. Burada uzun, düz filamentlər bir nöqtədən şüalar kimi yayılır. Bu fenomenin səbəbi isə ulduzun yalnız qismən partlamasıdır.

Uğursuz partlayışın mexanizmi

Pa 30-un mərkəzindəki ağ cırtdan ulduz tamamilə məhv olmamış, əksinə, nüvəsindəki nüvə yanması tam bir partlayışa çevrilməmişdir. Bunun əvəzinə, ulduzun səthindəki yanma prosesi nəticəsində hiper-kütləvi ağ cırtdan formalaşıb. Bu qalıq ulduz, saniyədə təxminən 15,000 kilometr sürətlə hərəkət edən, ağır elementlərlə zəngin bir külək buraxmağa başlayıb.

Nadir bir fenomen: Iax tipli supernova

Bu növ partlayışlar 'Iax tipli supernova' adlanır və son dövrlərdə alimlər tərəfindən daha çox tanınmağa başlanıb. Bu nadir hadisələrdə, ulduz tamamilə məhv olmur, əksinə, qeyri-adi qalıqlar buraxır. Pa 30-un uzun filamentlərinin bu qədər sabit qalmasının səbəbi isə küləyin ətraf mühitdən qat-qat sıx olmasıdır. Bu, adətən filamentlərin dağılmasına səbəb olan qarışıqlıq prosesinin qarşısını alır.

Tarixi müşahidələrdən müasir modellərə

Coughlin-in tədqiqatı göstərir ki, yüksək sıxlıq fərqləri məhz bu cür strukturların formalaşmasına səbəb ola bilər. Maraqlıdır ki, bu tədqiqat 1962-ci ildə keçirilmiş Kingfish nüvə sınağından əldə edilən şəkillərlə də paralellik təşkil edir. Orada da oxşar filament strukturlarının qısa müddət ərzində əmələ gəldiyi müşahidə olunmuşdu.

İnsanlıq üçün önəmi

Pa 30 hadisəsi, dərin kosmosda müasir modellərin tarixi müşahidələrlə birbaşa əlaqələndirildiyi nadir nümunələrdən biridir. Bu, yalnız ulduzların ölüm prosesini deyil, həm də kainatın mürəkkəb və gözlənilməz gözəlliyini daha dərindən anlamağımıza kömək edir. 1181-ci ilin 'qonaq ulduz'u, ulduzların bəzən partlayışla deyil, daha mürəkkəb və gözlənilməz bir şəkildə 'ölə' biləcəyini göstərən unikal bir nümunədir.