120 Milyon İllik Kəpənək Təkamülünün Sirri İlk Dəfə Açıqlanır!

Təqlidin sirri: Kəpənəklər və güvələrin rəng oyunu

Kəpənəklər və güvələr arasında oxşar rəng nümunələri təsadüfi deyil. Onlar bir-birini təqlid edərək yırtıcılara qarşı xəbərdarlıq siqnalları yaradırlar. Bu, təkamülün ən maraqlı nümunələrindən biridir.

120 milyon illik genetik əlaqə

York Universiteti və Kembric Universitetinin alimləri Lepidoptera sırasına aid növlərin genetik kodlarını araşdıraraq, 120 milyon il əvvəl başlayan təqlid mexanizmini ortaya çıxarıblar. Tədqiqat PLOS Biology jurnalında 2026-cı il mayın 11-də dərc olunub.

Təqlid növləri və genetik "saxtakarlıq"

Müllerian təqlid zəhərli növlər arasında, Batesian isə zəhərsiz növlərin zəhərli növləri təqlid etməsidir. Məsələn, Monarch (Danaus plexippus) və Viceroy (Limenitis archippus) kəpənəkləri oxşar görünür, lakin Viceroy da yırtıcılar üçün xoşagəlməzdir. Heliconius və Ithomiini qruplarına aid kəpənəklər, həmçinin Chetone güvələri bu təqlid nümunələrindəndir.

Genlər rəngləri necə yaradır?

Tədqiqatçılar ivory və optix adlı iki genin tənzimləyici açarlarının eyni rəng nümunələrini yaratdığını müəyyən ediblər. Güvələrdə isə DNA kodunun inversiya mexanizmi rəng dəyişikliklərinə səbəb olur. Genetik modifikasiya ilə kəpənəyin rəngini dəyişmək mümkün olub, bu da təkamülün təsadüfi olmadığını göstərir.

Ekspertlərin fikri

York Universitetindən Kanchon Dasmahapatra bildirir ki, "Təkamül gözlənilməz dərəcədə proqnozlaşdırıla bilər". Kembric Universitetindən Eva van der Heijden əlavə edir: "Müxtəlif növlərdə bir gen ilə rəng variasiyası arasında əlaqə tapdıq və genetik modifikasiya ilə həmin geni dəyişdirdikdə kəpənəyin rəngi dəyişdi." Bu, təkamülün genetik əsaslarını və növlərin rəng variasiyasını aydınlaşdırır.

İnsan və təbiət üçün əhəmiyyəti

Bu tədqiqat yalnız kəpənəklərin rəng oyununu izah etmir, həm də iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma mexanizmlərini ortaya qoyur. Belə genetik mexanizmlər növlərin həyatını qorumağa və yeni mühitlərə adaptasiya olmağa imkan verir. Bu, təbiətin incə balansını və təkamülün dərin qanunauyğunluğunu göstərir.

Kəpənəklərin rəngləri sadəcə gözəllik deyil, onların həyatını xilas edən bir dildir. Bu, təbiətin ən maraqlı sirrlərindən biridir.