14,300 illik it çənəsi insan və it dostluğunun sirrini necə açır?

Qədim it çənəsi və genetik sirlər

Londonda, Gough's Cave mağazasında tapılan 14,300 illik it çənəsi alimləri itlərin mənşəyi və insanlarla əlaqəsi barədə yeni araşdırmalara sövq edib. Bu tapıntı, itlərin minilliklər əvvəl insanlarla birgə yaşamağa başladığını göstərir. Alimlər 200-dən çox it və canavar qalıqlarından alınan gen nümunələrini təhlil edərək, itlərin qədim boz canavar populyasiyasından törədiyini təsdiqləyiblər.

İtlərin mənşəyi və insanlarla əlaqəsi

İtlərin dəqiq necə və harada yarandığı hələ də tam aydın deyil. Lakin məlumdur ki, 14,200 il əvvəl itlər Qərbi Avropa və Asiyada yayılmış, ovçu-toplayıcı həyat tərzi sürən insanlarla sıx əlaqədə olublar. Bu dövrdə insanlar və itlər arasında yaranan münasibət onların genetik və davranış xüsusiyyətlərinin birgə dəyişməsinə səbəb olub.

Genetik tədqiqatların nəticələri

Michigan Universitetindən Jeffrey Kidd və Münhen Ludwig Maximilian Universitetindən Lachie Scarsbrook-un da daxil olduğu tədqiqatçılar Nature jurnalında dərc olunan iki ayrı tədqiqatda qədim it genlərinin öyrənilməsində yeni metodlar təqdim ediblər. Onlar 15,800 il əvvələ aid gen nümunələrini təhlil edərək, itlərin mənşəyinin ən azı 5,000 il əvvələ qədər uzandığını müəyyən ediblər. Araşdırmalar göstərir ki, it genləri insan cəmiyyətlərinin inkişafından, xüsusilə kənd təsərrüfatının başlanğıcından çox az təsirlənib. Əksinə, it genləri daha çox ovçu-toplayıcı insan qruplarının və onların itlərinin qarşılıqlı əlaqələrindən təsirlənib.

İnsan və it münasibətinin dərinliyi

Alimlər bildirirlər ki, “bu unikal insan və it münasibəti uzun müddətdir mövcuddur və bu gün də davam edir”. İlk itlərin kiçik boz canavarlara bənzədiyi güman edilir. Bu qədim itlər insanlara qorumaq, ovda kömək etmək və uşaqlarla oynamaq kimi müxtəlif funksiyalarda dəstək olublar. Bu, itlərin insan cəmiyyətlərinin ən yaxşı dostu olmasının əsasını təşkil edir.

İnsan həyatında itlərin rolu

İtlərin insanlarla 16,000 ildən artıq davam edən dostluğu onların həyatına dərin təsir göstərib. Məsələn, 2024-cü ildə Almaniyanın Dortmund şəhərində keçirilən it sərgisində dachshund cinsi itlər nümayiş olunub ki, bu da itlərin mədəniyyətimizdəki davamlı yerini vurğulayır.

Nəticə

Bu qədim genetik tapıntılar itlərin mənşəyi və insanlarla əlaqəsinin mürəkkəb və zəngin tarixini açır. Hər bir it çənəsi və gen nümunəsi insanlıq tarixində itlərin nə qədər önəmli rol oynadığını xatırladır və gələcək tədqiqatlar üçün yeni imkanlar yaradır.