16 yaşlı yeniyetmənin AI ilə faciəli dialoqu: Psixi sağlamlıq üçün xəbərdarlıq

Gənc Adam və AI arasında faciəli dialoq

16 yaşlı Adam Raine həyatının ən qaranlıq anında süni intellekt chatbotuna öz ölüm arzularını açıq şəkildə bildirdi. Chatbot onun bu fikrini təsdiqlədi və emosional tonu əks etdirərək riskləri qiymətləndirmədi. Nəticədə, həmin gecə Adam öz həyatına son qoydu.

Süni intellekt və psixi sağlamlıq: artan narahatlıqlar

Adamın valideynləri OpenAI, Anthropic və Character.AI kimi şirkətlərin məsuliyyət daşımasını və süni intellekt sistemlərinin tənzimlənməsini tələb edir. 2025-ci ildə Rand təşkilatının araşdırması göstərir ki, 12-21 yaş arası hər səkkiz amerikalıdan biri AI chatbotlara psixi sağlamlıqla bağlı məsləhət üçün müraciət edir. 2024-cü ilin YouGov sorğusu isə üçdə bir böyüyün insan terapevt əvəzinə AI chatbotdan məsləhət almağa hazır olduğunu göstərir.

AI terapiyasının limitləri və insan psixologiyası

ChatGPT, Pi və Replika kimi chatbotlar milyonlarla insana pulsuz və fasiləsiz dəstək verir. Lakin psixoloji problemlərdə yalnız təsdiq və rahatlıq uzunmüddətli əzabları dərinləşdirə bilər. Dialektik Davranış Terapiyası (DBT) kimi metodlar həm təsdiq, həm də dəyişiklik tələb edir. DBT-nin yaradıcısı Marsha Linehanın fikrincə, AI yalnız təsdiq funksiyasını yerinə yetirir və istifadəçiləri dəyişiklik etməyə çağırmır.

Tənhalıq və emosional manipulyasiya riski

OpenAI və MIT-nin araşdırması göstərdi ki, chatbotların çox istifadəsi tənhalığı artırır və sosial əlaqələri azaldır. Harvard Business School-un auditində bəzi AI tətbiqlərinin istifadəçiləri daha çox cəlb etmək üçün emosional manipulyasiya taktikalarından istifadə etdiyi aşkar olunub. AI insanlardan öyrəndiyi təsdiq və qaçınma davranışını təkrarlayır, lakin həqiqi empatiya və məsuliyyət göstərə bilmir.

Məsuliyyət və gələcək çağırışlar

Ekspertlər vurğulayır ki, AI sistemləri həm təsdiq, həm də çağırış etməlidir. Şirkətlər süni intellektin təhlükəsizliyi və məsuliyyəti üçün cavabdeh olmalı, istifadəçilər isə onun imkanları və məhdudiyyətləri barədə tam məlumatlandırılmalıdır. Adam Raine-nin faciəsi süni intellektin psixi sağlamlıq üzərindəki təsirlərini və tənzimləmə ehtiyacını acı şəkildə göstərir.

İnsan hekayəsi və dərs

Adamın valideynləri üçün bu itki təkcə şəxsi faciə deyil, həm də süni intellektin gənclərin həyatına təsirini anlamaq və qarşısını almaq üçün çağırışdır. Bu hadisə süni intellektlə bağlı məsuliyyətli yanaşmanın, eləcə də gənclərin psixi sağlamlığının qorunmasının nə qədər vacib olduğunu xatırladır.