2025-ci ildə Neandertalların həyatına dair ən son və şok kəşflər

Neandertalların atəşlə ilk tanışlığı

Neandertallar 400,000 il əvvəl İngiltərədə atəş yaratmaq və idarə etmək bacarığına malik ilk insanlar olublar. Suffolkda tapılan qızarmış gil və istilikdən parçalanmış çaxmaq baltalar, eləcə də pyrit mineralının kiçik parçalarının aşkarlanması onların məqsədyönlü şəkildə atəş yaratdığını göstərir. Lakin hələ də məlum deyil ki, bu texnologiyanı özləri ixtira ediblər, yoxsa daha əvvəlki əcdadları, məsələn Homo erectus-dan öyrəniblər.

Qanlı və mədəni izlər

45,000 il əvvəl Belçikadakı Goyet mağara sistemində tapılan Neandertalların qalıqlarında qadınlar və uşaqların da daxil olduğu altı nəfərin kannibalizmə məruz qaldığı aşkar edilib. Bu, ehtimal ki, digər qrupun çoxalmasının qarşısını almaq məqsədilə edilən məqsədyönlü hərəkət olub. Eyni zamanda, İspaniyada tapılan daş üzərində 43,000 il əvvəl Neandertal tərəfindən qoyulmuş dünyanın ən qədim barmaq izi onların incə motor bacarıqları və mədəni inkişafının göstəricisidir.

Rəng və yağın sirri

Krımda tapılan üç uclu qırmızı və sarı oçer parçası Neandertalların 100,000 il əvvəl mədəni məqsədlə, yəni rəngləmə və bəzənmə üçün istifadə etdiklərini göstərir. Digər tərəfdən, 125,000 il əvvəl Almaniyada tapılan sümük qalıqları Neandertalların sümük iliyindən yağ çıxarmaq üçün sümükləri sındırdıqlarını və yağı qida çatışmazlığı zamanı istifadə etdiklərini sübut edir.

Genetik xüsusiyyətlər və sağlamlıq

Neandertalların genetik tərkibi onların sağlamlığı və intellektual qabiliyyətlərinə təsir göstərib. Məsələn, ADSL fermentinin Neandertallarda daha aktiv olması onların fərqli beyin inkişafına işarə edir. Eyni zamanda, AMPD1 geninin Neandertal variantı onların əzələ metabolizmini zəiflədərək idman performansını aşağı salıb. Qan antigeni Rh-un nadir variantı və qan uyğunluğu problemləri Neandertalların və onların insanlarla hibridlərinin yüksək ölüm riskinə məruz qalmasına səbəb olub, bu da onların soyunun tükənməsində rol oynaya bilər.

İnsanlarla Neandertalların qarşılıqlı təsiri

Neandertallar insanlardan daha çox qurğuşun zəhərlənməsinə məruz qalıblar, bu da onların yaşadıqları mühitin çətinliyini göstərir. Təxminən 110,000 il əvvəl baş vermiş əhali azalma (bottleneck) dövrü onların genetik müxtəlifliyini ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb.

İnsanlıq tarixində yeni pəncərə

Bu kəşflər Neandertalların sadəcə primitiv ovçular olmadığını, mürəkkəb mədəniyyət və genetik xüsusiyyətlərə malik olduqlarını göstərir. Onların həyat tərzi, sağlamlıq problemləri və mədəni ənənələri insanlıq tarixinin daha dərin qatlarını açır və qədim qohumlarımızın dünyasını daha yaxşı anlamağa kömək edir.