2025-ci ildə okeanlar niyə rekord istilik dalğası ilə üzləşdi?

Okeanların istilik rekordları davam edir

2025-ci il okeanların istilik miqdarında yeni rekordla yadda qaldı. Son 20 ildə davam edən istilik artımı bu il də davam etdi. Okeanların üst 2000 metrində istilik enerjisi təxminən 23 zettajoul artdı. Bu enerji miqdarı hər saniyə 12 Hiroşima atom bombasının partlamasına bərabərdir. Bu, okeanların istilik tutumunun nə qədər sürətlə artdığını göstərir.

İqlim dəyişikliyinin canlı şahidi

2025-ci ilin okean səth temperaturu 1981-2010-cu illərin ortalamasından 0,49 dərəcə yüksək oldu və bu, 2023 və 2024-cü illərdən sonra üçüncü ən isti il kimi qeydə alındı. El Niño fenomeni zəifləsə də, okean istiliyi səth hadisələrindən az təsirləndi. Atmosferdəki istixana qazlarının rekord səviyyəyə çatması okeanların istilik yüklənməsini artırdı. Okeanlar atmosferdəki artıq istiliyin 90 faizindən çoxunu udaraq, qlobal istiləşmənin əsas sürətləndiricisinə çevrildi.

Ekstremal hava hadisələri və regional təsirlər

2025-ci ildə Texasda güclü daşqınlar baş verdi, Cənub və Cənub-Şərqi Asiyada isə 5 gün ərzində 800 millimetrə qədər yağış yağdı. Qərb və Cənub Avropada isə 48 dərəcəyə qədər istilik dalğaları müşahidə olundu və bu, geniş meşə yanğınlarına səbəb oldu. Bu hadisələr okean istiliyinin iqlim sisteminə necə təsir etdiyini açıq şəkildə göstərir.

İqlim alimlərinin narahatlığı

Çin Elmlər Akademiyasından Lijing Cheng və Mercator Ocean International-dən Karina von Schuckmann bildirirlər ki, okean istiliyinin artımı 1960-2025-ci illərdə 0,14 Vt/m² on ildə, 2005-2025-ci illərdə isə 0,32 Vt/m² on ildə sürətlənib. Şimal-Qərb Sakit Okeanda istilik orta səviyyədən 3 dərəcədən çox yüksək olub. Şimal Atlantik və Aralıq dənizində isə istilik 1,5 dərəcəyə qədər yüksəlib. Bu bölgələrdə duzluluq, oksigen azlığı və turşulanma kimi ekosistem problemləri artıb, bu da onların canlı həyatını daha həssas edir.

İnsanların və təbiətin gələcəyi

Bu istilik artımı yalnız rəqəmlərdə qalmır. İnsanların gündəlik həyatında daşqınlar, quraqlıqlar və yanğınlar kimi təhlükələr artır. Dəniz canlılarının yaşayış mühiti dəyişir, balıqçılıq və ekoturizm kimi sahələr risk altına düşür. İqlim sistemindəki bu dəyişikliklər insanlığın gələcəyini formalaşdırır.

Çinli alimlərin sözləri ilə desək, “İqlim sistemində ən böyük dəyişkənlik artıq fizika deyil, insanlığın qəbul etdiyi qərarlardır.” Bu isə bizə göstərir ki, hələ də hərəkət etmək və gələcək nəsillər üçün ümid yaratmaq şansımız var.