3I/ATLAS Kometasında İlk Dəfə: Qeyri-Adi Yüksək Molekulyar Azot Kəşfi

3I/ATLAS: Kəşf və ilk müşahidələr

2025-ci ilin 1 iyulunda aşkar edilən 3I/ATLAS kometası, növbəti gün kometa kimi təsnif edildi. Oktyabrın 29-da isə o, Günəşə ən yaxın nöqtəyə — periqeliyə təxminən 1,36 astronomik vahid məsafəyə yaxınlaşdı. Bu müddət ərzində kometada ifadəli aktivlik müşahidə olundu.

La Palma teleskopları ilə dərin müşahidələr

Noyabrın 30-u və dekabrın 2-də, Nortumbria Universitetindən Lea Ferellek və həmkarları La Palma adasındakı Uilyam Gershel teleskopu vasitəsilə 3I/ATLAS-ı diqqətlə izlədilər. WEAVE-LIFU integral spektoqrafı ilə aparılan müşahidələr kometanın plazma quyruğunda N₂⁺, CO⁺, CO₂⁺, H₂O⁺ və CH⁺ ionlarının mövcudluğunu təsdiqlədi.

Molekulyar azot səviyyəsinin fövqəladə yüksəkliyi

Ən diqqət çəkən nəticə N₂⁺/CO⁺ nisbətinin 0,023 ± 0,001 səviyyəsində olmasıdır. Bu, 3I/ATLAS-ın molekulyar azot baxımından Günəş sistemi kometalarından zəngin olduğunu göstərir. Molekulyar azotun kometa buzlarında saxlanması çətin olduğundan, bu yüksək səviyyə onun çox aşağı temperaturda formalaşdığını sübut edir.

Kimyəvi tərkib və izotoplar

3I/ATLAS-da həmçinin CO₂ və CO səviyyələri yüksəkdir, deuteriumun səviyyəsi isə Günəş sistemi kometalarından on dəfədən çoxdur. Azot izotopları kometanın protoplanet diskinin xarici hissəsində, karbon izotopları isə erkən qalaktika mərhələsində formalaşdığını göstərir. CH⁺ ionunun səviyyəsi quyruq boyunca azca azalsa da, bu dəyişiklik statistik baxımdan zəif əhəmiyyətlidir.

Yeni perspektivlər

Bu kəşf digər planet sistemlərindəki buzlu cisimlərin kimyasını Günəş sistemi kometaları ilə müqayisə etməyə imkan yaradır. 3I/ATLAS-ın tərkibi, kainatın erkən dövrlərində soyuq şəraitdə necə maddələrin formalaşdığını anlamaq üçün mühüm ipucları təqdim edir. Bu, həmçinin gələcək kosmik tədqiqatlar və planetar elmlər üçün yeni istiqamətlər açır.

Tədqiqatın statusu

Bu araşdırma arXiv platformasında preprint kimi dərc olunub və elm dünyasında böyük maraq doğurur.