50 İldən Sonra İlk Dəfə: Samanyolu Qara Dəlik Küləyi Kəşf Edildi!

50 İllik Axtarışdan Sonra Samanyolu Qalaktikasının Qara Dəlik Küləyi Kəşf Edildi

Astronomlar 50 illik axtarışdan sonra nəhayət Samanyolu qalaktikasının mərkəzində yerləşən superkütləvi qara dəlik Sagittarius A (Sgr A)-dan gələn güclü küləyin mövcudluğunu təsdiqləyiblər. Bu kəşf qara dəliklərin və qalaktikamızın mərkəzində baş verən fiziki proseslərin daha yaxşı başa düşülməsinə imkan yaradır.

Qara dəliklər maddəni udarkən ətraf mühitə külək şəklində material itələyirlər. Bu proses “qara dəlik küləyi” adlanır. Sgr A* çox az qaz və tozla qidalanır – insan üçün bu, milyon ildən bir düyü dənəsi yemək qədər azdır. Buna görə də onun küləyi zəifdir və istiqaməti zamanla dəyişə bilər. Lakin bu küləyin mövcudluğu uzun illərdir müşahidə olunmağa çalışılırdı.

Atacama Large Millimeter/Submillimeter Array (ALMA) teleskopunun beş illik dərin müşahidələri Sgr A*-nın 3 işıq ili radiusunda soyuq molekulyar qazın ən kəskin görüntüsünü təqdim edib. Bu müşahidələrdə 3 işıq ili uzunluğunda konus şəklində boşluq aşkar edilib. Bu boşluğun qara dəlik küləyi tərəfindən yaradıldığı ehtimal olunur, çünki ətrafdakı ulduz küləkləri belə böyük boşluq yaratmaq üçün kifayət qədər enerji verə bilməz.

NASA-nın Chandra rentgen teleskopu da həmin ərazidən rentgen şüaları aşkar edib. ALMA və Chandra məlumatları bir-birini tamamlayaraq qara dəlik küləyinin mövcudluğunu gücləndirir.

Sgr A* digər aktiv qalaktik nüvələrindən daha sakitdir və alimlərin hesablamalarına görə, bu külək təxminən 20,000 ildir fəaliyyət göstərir. Küləyin zəif olması və istiqamətinin dəyişməsi qalaktikamızın mərkəzində mürəkkəb dinamikanın olduğunu göstərir.

Bu kəşf yalnız astronomiya üçün deyil, həm də insanlığın kainatdakı mövqeyini anlamaq üçün əhəmiyyətlidir. Qara dəlik küləyinin mövcudluğu qalaktikamızın mərkəzində baş verən proseslərin daha dərindən öyrənilməsinə imkan verir və gələcəkdə daha mürəkkəb kosmik hadisələrin anlaşılmasına yol açacaq.

Bu tədqiqat 4 iyun 2026-cı il tarixində The Astrophysical Journal Letters jurnalında dərc olunub.