60 Min İllik Ox Ucları: Zəhərli Ovun Gizli Tarixi

Qədim zəhərli oxların tapıntısı

Cənubi Afrikada 60 min il əvvəl ovçular tərəfindən istifadə edilən ox uclarında zəhər izləri aşkar edilib. Bu, qədim insanların zəhərli bitkilərdən istifadə edərək inkişaf etmiş ovçuluq strategiyalarını tətbiq etdiklərini sübut edir. Araşdırma, 'Science Advances' jurnalında dərc edilib.

Zəhərli oxların funksiyası

Araşdırmanın aparıcı müəllifi Sven İsaksson, Stokholm Universitetinin Arxeoloji Tədqiqat Laboratoriyasının professoru, belə izah edir: 'Zəhərli oxlar heyvanları dərhal öldürməsə də, ovçuların yaralı heyvanı izləmək və onu tükəndirmək üçün sərf etdiyi vaxtı və enerjini azaldırdı.' İki fərqli alkaloid, Boophone disticha (gifbol) adlı bitkidən əldə edilən kimyəvi qalıqlar, bu ox uclarında aşkar edilib. Maraqlıdır ki, bu bitki hələ də bölgədəki ovçular tərəfindən istifadə olunur və 'zəhərli soğancıq' adlandırılır.

Tarixi kontekst və tapıntılar

Ox ucları 1985-ci ildə Cənubi Afrikanın KwaZulu-Natal bölgəsindəki Umhlatuzana Qaya Sığınacağında aşkar edilib. Zəhərli oxların mövcudluğu, ovçuların hansı bitkilərin zəhərli olduğunu bildiyini və toksinlərin təsir müddətini proqnozlaşdırma qabiliyyətinə malik olduğunu göstərir. İsaksson qeyd edir ki, bu tapıntı qədim insanların inkişaf etmiş düşüncə tərzinə və mədəni biliklərinə işıq salır.

Zəhərin hazırlanması və istifadəsi

Ovçular zəhəri ox uclarına tətbiq etmək üçün gifbol bitkisinin kökünü kəsərək və ya deşərək zəhərli maddəni konteynerdə toplayırdılar. Zəhər, günəş işığına məruz qalaraq və ya istilik tətbiq edilərək konsentrasiya edilə bilərdi. Kimyəvi analizlər göstərir ki, buphandrin və epibuphanisin adlı alkaloidlər ox uclarında mövcud idi və minilliklər ərzində torpaqda sabit qalıb.

İnsan təsiri və qədim texnologiya

Araşdırma, zəhərli oxların qədim insanlara ov zamanı üstünlük verdiyini və onların kimyəvi biliklərindən necə istifadə etdiklərini göstərir. Məsələn, bəzi toksinlər yalnız qan dövranına daxil olduqda təhlükəlidir, digərləri isə istiliklə təsirsiz hala gətirilə bilər. Bu biliklər qədim insanların planlama və strateji düşüncə qabiliyyətini sübut edir.

Tarixi müqayisələr

Araşdırmada həmçinin 250 il əvvəlki ox ucları analiz edilib və onların da eyni alkaloidlərlə zəhərləndiyi aşkar olunub. Bu, gifbol bitkisinin ovçuluqda uzun tarixi istifadəsini təsdiqləyir. Bundan əlavə, qədim zəhərli ov alətləri ilə bağlı digər tapıntılar, məsələn, 24 min il əvvəlki Border Cave-dəki zəhər tətbiq edən alət və 35 min illik bal mumu, bu texnologiyanın geniş yayılmış olduğunu göstərir.

Qədim insanların düşüncə tərzi

Araşdırma, ovçuların zəhərli bitkilərdən istifadəsinin onların inkişaf etmiş planlama və səbəb-nəticə əlaqələrini anlamasına işarə etdiyini göstərir. İsaksson qeyd edir ki, bu tapıntılar qədim insanların dünyanı necə dərk etdikləri barədə yeni məlumatlar təqdim edir.

Nəticə

Bu araşdırma, qədim insanların zəhərli oxlar vasitəsilə ovçuluq texnologiyasını necə inkişaf etdirdiklərini və bunun onların həyat tərzinə təsirini göstərir. Tədqiqatçılar, Cənubi Afrikanın digər arxeoloji yerlərində zəhərli oxların istifadəsini araşdırmağa davam etmək niyyətindədirlər.