600 Milyon İllik Sirr: Dəniz Anemonunun Bədən Planı İlk Dəfə Aşkarlandı

Dəniz anemonu və insan bədən planı arasında 600 milyon illik əlaqə

Beyni olmayan dəniz anemonları ilə insan kimi mürəkkəb canlıların bədən planları arasında gözlənilməz oxşarlıqlar tapılıb. Bu kəşf təkamül biologiyasına yeni baxış gətirir və bədənimizin formalaşmasında iştirak edən mexanizmlərin köklərini işıqlandırır.

Təkamülün qədim mexanizmi

Dəniz anemonları Cnidarian filiumuna aiddir və radial simmetriya ilə böyüyürlər. İnsanlar və digər mürəkkəb heyvanlar isə bilaterianlara aiddir, yəni bədənləri bilateral simmetriya ilə qurulub. Bu iki qrupun 600-700 milyon il əvvəl təkamül baxımından ayrıldığı düşünülür.

Lakin yeni tədqiqatlar göstərir ki, dəniz anemonları bədən planını formalaşdırmaq üçün bilaterianlara xas BMP shuttling texnikasından istifadə edir. Bu texnika, bədən hissələrinin düzgün yerləşməsini təmin edən molekulyar mexanizmdir.

BMP shuttling və Chordin rolu

BMP shuttling prosesində Chordin adlı inhibitor mühüm rol oynayır. O, həm BMP-nin hərəkətini tənzimləyir, həm də bu prosesdə shuttle kimi çıxış edir. Bu mexanizmin 600-700 milyon il əvvəl inkişaf etdiyi güman edilir.

Tədqiqatın əhəmiyyəti

Vyana Universitetindən David Mörsdorf və həmkarları tərəfindən aparılan araşdırma 2025-ci ildə Science Advances jurnalında dərc olunub. Mörsdorf deyir: “Bu mexanizm inanılmaz dərəcədə qədimdir.” Onlar əlavə edirlər ki, “Biz bilaterianlar və bilateral simmetrik Cnidarianların bədən planlarını müstəqil inkişaf etdirmə ehtimalını istisna edə bilmərik.”

İnsan və dəniz anemonu arasında təkamül əlaqəsi

Bu tapıntılar göstərir ki, insan bədənində orqanların formalaşmasında iştirak edən BMP səviyyələri ilə dəniz anemonlarının bədən planı arasında dərin əlaqə var. Məsələn, BMP səviyyələrinin ən aşağı olduğu yerlərdə mərkəzi sinir sistemi formalaşır, orta səviyyələrdə böyrək, ən yüksək səviyyələrdə isə qarın dərisi yaranır.

Bu kəşf təkamülün mürəkkəbliyini və canlıların ortaq əcdadlarının bədən planlarının necə inkişaf etdiyini anlamaqda yeni perspektivlər açır. İnsan bədəninin ən fundamental xüsusiyyətlərinin kökləri çox daha qədim və gözlənilməzdir.

İnsan həyatına təsiri

Bu tədqiqat yalnız təkamül biologiyası üçün deyil, həm də tibbi elmlər üçün əhəmiyyətlidir. Orqanların formalaşması və inkişafı ilə bağlı bu qədim mexanizmin anlaşılması, gələcəkdə irsi xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsində yeni imkanlar yarada bilər.

Dəniz anemonlarının sadə görünüşü altında gizlənən bu mürəkkəb molekulyar mexanizm həyatın dərin və sirli tarixini yenidən düşünməyə vadar edir.