ABŞ maliyyə bazarları iki ildə tam tokenləşməyə hazırlaşır – Nə dəyişəcək?

Tokenləşdirmə maliyyə dünyasını necə dəyişəcək?

ABŞ maliyyə bazarları yaxın iki il ərzində blockchain texnologiyası üzərində tam tokenləşməyə doğru irəliləyir. SEC sədri Paul Atkinsin açıqlamasına görə, bu müddət ərzində bazarların əsas hissəsi on-chain əməliyyatlara keçəcək. Bu, əməliyyatların sürətini artırmaqla yanaşı, şəffaflığı yüksəldəcək və riskləri azaltmağa kömək edəcək.

Dörd qatlı tokenləşdirmə modeli

Tokenləşdirmə dörd əsas mərhələdən ibarətdir. Birinci qat emissiya və təmsilçilikdir, yəni aktivlərin rəqəmsal tokenlər şəklində yaradılması, lakin ənənəvi infrastrukturun saxlanılması. İkinci qat mülkiyyət hüququnun blockchain üzərində saxlanması və transferidir, burada settlement hələ də mövcud clearinghouse-lar vasitəsilə həyata keçirilir. Üçüncü qat on-chain settlement və pul əməliyyatlarının blockchain üzərində, məsələn, stablecoin və ya tokenləşdirilmiş depozitlər vasitəsilə həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Dördüncü qat isə tam həyat dövrü avtomatlaşdırmasıdır – yəni korporativ tədbirlər, səsvermə, vergi və digər əməliyyatların smart kontraktlar vasitəsilə idarə olunmasıdır.

Böyük bazarların rəqəmləri

2025-ci ilin sonunda ABŞ ictimai səhmlərinin bazar kapitallaşması 67.7 trilyon dollar, gündəlik səhmlərin ticarət həcmi isə təxminən 798 milyard dollar təşkil edib. Xəzinə istiqrazlarının həcmi 30.3 trilyon dollar, gündəlik repo bazarının həcmi isə 12.6 trilyon dollar səviyyəsindədir. Korporativ istiqrazlar 11.5 trilyon dollar, pul bazarı fondları 7.8 trilyon dollar, mutual fondlar 31.3 trilyon dollar, ETF-lər isə 13.17 trilyon dollar aktivə malikdir.

Tokenləşdirmənin real tətbiqləri

DTCC SEC-dən tokenləşdirilmiş mülkiyyət hüquqları üçün no-action məktubu alıb, bu da tokenləşdirmənin hüquqi əsaslarını möhkəmləndirir. BlackRock-un BUIDL fondu 2025-ci ildə 3 milyard dollar aktivə çatıb. Tokenləşdirilmiş xəzinə istiqrazlarının həcmi isə artıq 9.25 milyard dollar təşkil edir. Bu göstəricilər tokenləşdirmənin konseptdən praktikaya keçdiyini göstərir.

Ekspertlərin fikirləri və gələcəyə baxış

Tokenləşdirmə xüsusilə repo bazarında risklərin azaldılması və əməliyyatların sürətləndirilməsi üçün əhəmiyyətlidir. Lakin SEC sədri Atkinsin proqnozuna baxmayaraq, tokenləşdirmənin tam miqyası və sürəti hələ də qeyri-müəyyəndir. Texnologiya və hüquqi tənzimləmələr hələ formalaşma mərhələsindədir.

İnsanlara təsiri və bazarın gələcəyi

Bu inqilabi dəyişikliklər maliyyə bazarlarında əməliyyatların daha sürətli, şəffaf və təhlükəsiz aparılmasına şərait yaradacaq. İllərlə davam edən mürəkkəb prosedurlar sadələşəcək, investorlar və şirkətlər üçün yeni imkanlar açılacaq. Tokenləşdirmə, həmçinin bazar iştirakçılarının risklərini azaldaraq, maliyyə sisteminin dayanıqlığını artıracaq.

Nəticədə, ABŞ maliyyə bazarlarının blockchain üzərində tam tokenləşməsi yalnız texnoloji yenilik deyil, həm də iqtisadiyyatın gələcəyinə yönəlmiş böyük addımdır.