ABŞ-ın Minabdakı məktəbə raket zərbəsi: 157 nəfər həlak oldu, dünya sarsıldı

Minabda faciəvi raket zərbəsi

İranın Minab şəhərində 28 fevral 2026-cı il tarixində ABŞ-ın iki Tomahawk raketinin Şəcərə Təyyibə ibtidai məktəbinə endirdiyi zərbə hələ də yaddaşlarda dəhşət kimi qalır. Hücum nəticəsində ən azı 157 nəfər, o cümlədən 123 uşaq həlak olub. Məktəb dəniz bazasının qarşısında yerləşirdi və zərbənin əsas hədəfinin həmin baza olduğu güman edilir.

Hədəf seçimi və əməliyyatın arxasında texnologiya

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) əməkdaşları Palantir şirkətinin Maven Smart System proqramından istifadə edərək hədəf seçimi prosesini sürətləndirmişdi. Lakin proqram köhnəlmiş peyk görüntülərinə əsaslanaraq məktəbi bazanın bir hissəsi kimi göstərmişdi. Palantir isə proqramın səhv məlumatların yaranmasında məsuliyyət daşımadığını bildirib. Sonradan Maven proqramı təkmilləşdirilərək, insan yoxlamalarının qaçırdığı uyğunsuzluqları aşkar edə biləcək şəkildə yenilənib. Lakin Minab zərbəsindən əvvəl mülki zərər azaldıcı yoxlamalar aparılmayıb.

Mülki zərər azaldıcı heyətin azalması

Pentagonun mülki zərər azaldıcı (CHM) bölmələri Pete Hegseth-in əmri ilə 90% azaldılıb. CENTCOM-un CHM komandası isə 10 nəfərdən 1 nəfərə endirilib. Nəticədə Minab zərbəsi öncəsi heç bir mülki zərər azaldıcı rəsmisi hadisə yerini yoxlamayıb.

Beynəlxalq reaksiya və hüquqi qiymətləndirmə

BMT İnsan Haqları üzrə Ali Komissarı Volker Turk zərbəni “dərin dəhşət” adlandırıb. BMT-nin faktaraşdırma missiyası bu hadisənin müharibə cinayəti ola biləcəyinə dair “əsaslı səbəblər” olduğunu bildirib. ABŞ Dövlət Departamenti isə bu nəticələri rədd edərək, BMT-ni “antiamerikan ritorikası və antisemitizm” yaymaqda və “avtoritar rejimləri müdafiə etməkdə” ittiham edib. ABŞ hadisəyə görə məsuliyyəti rəsmən qəbul etməyib.

İnsan faciəsi və suallar

Minab zərbəsi həm itkilərin çoxluğu, həm də mülki zərər azaldıcı tədbirlərin yetərsizliyi ilə yadda qalıb. 123 uşağın həlak olması faciənin insan tərəfini daha da kəskinləşdirir. Məktəbin dəniz bazasının hədəfi olduğu halda vurulması və mülki zərər azaldıcı yoxlamaların aparılmaması ciddi suallar doğurur. Bu hadisə müharibə qanunlarının tətbiqi və əməliyyatların planlaşdırılması sahəsində ciddi təhlil və dəyişikliklərin vacibliyini göstərir.