Aerosolların azalması iqlim istiləşməsini necə sürətləndirir?

Aerosolların azaldılması və iqlimə təsiri

Son on ildə insan fəaliyyətindən qaynaqlanan hava çirkliliyi azalmaqdadır. 2013-2023-cü illər arasında bu azalma iqlim istiləşməsinin sürətlənməsinə səbəb olub. Tədqiqatlara görə, bu dövrdə dünyanın orta temperaturu təxminən 0,044 dərəcə artıb. Müqayisə üçün, 1970-2012-ci illər arasında istiləşmə sürəti onillikdə 0,179 dərəcə olub.

Aerosolların rolu və gəmiçilikdə dəyişikliklər

Aerosollar günəş şüalarını əks etdirir və bulud əmələ gətirərək atmosferi soyudur. Onların azalması bu soyuducu təsirin zəifləməsinə gətirib çıxarır. Xüsusilə gəmi yanacağında kükürd oksidlərinin səviyyəsinin 2020-ci ildə Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının (IMO) qaydaları ilə 3,5%-dən 0,5%-ə endirilməsi gəmiçilikdəki aerosolların əsas mənbələrindən birinin azalmasına səbəb olub.

Regional fərqlər və insan sağlamlığı

Çində hava keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması istiləşməni təxminən 0,018 dərəcə artırıb, digər bölgələrdə isə bu artım 0,013 dərəcə olub. Avropada hava çirkliliyi son 20 ildə azalsa da, bəzi zərərli qazlar və toz səviyyəsi hələ də yüksəkdir. 2024-cü ilin məlumatlarına görə, Avropada yüksək toz çirkliliyinə bağlı ildə təxminən 239 000 ölüm qeydə alınıb.

Ekspertlərin fikirləri və gələcəyə baxış

Duke Universitetindən Drew Shindell və Tsinghua Universitetindən Bin Zhao kimi mütəxəssislər bildirirlər ki, aerosolların azaldılması iqlimə təsiri ilə yanaşı, insan sağlamlığı üçün müsbət addımdır. Lakin bu, istiləşmənin sürətlənməsi kimi gözlənilməz nəticələrə də səbəb ola bilər.

İnsanların gündəlik həyatı və iqlim çağırışları

Hava keyfiyyətinin yaxşılaşması nəfəs almağı asanlaşdırır, amma eyni zamanda istiləşmənin sürətlənməsi qlobal iqlim böhranını dərinləşdirir. Bu paradoks insanları və siyasətçiləri daha balanslı və davamlı həll yolları tapmağa çağırır.