Afrikanın Afar bölgəsində qitənin tədricən parçalanmasının sirri nədir?

Qitənin yavaş parçalanması

Afrika qitəsinin Afar bölgəsi, Şimali Efiopiyada yerləşən unikal təbii laboratoriyadır. Burada Main Ethiopian Rift, Gulf of Aden Rift və Red Sea Rift adlı üç böyük tektonik plitə kəsişir. Bu plitələr tədricən bir-birindən uzaqlaşır, amma proses çox yavaşdır. Məsələn, Red Sea və Gulf of Aden riftləri ildə təxminən 15 millimetr, Main Ethiopian Rift isə 5 millimetr sürətlə hərəkət edir. Bu sürətlə yeni okeanın yaranması milyonlarla il çəkəcək.

Vulkanlar və ekstremal iqlim

Afar bölgəsində yerləşən Erta Ale vulkanı onilliklərdir davam edən lava gölü ilə məşhurdur. Burada yay aylarında temperatur 50 dərəcədən yuxarı qalxır, bu da təbiətin gücü ilə sərt iqlim şəraitini birləşdirir. 2023-cü ilin noyabrında isə yaxınlıqdakı Hayli Gubbi vulkanı püskürərək hava nəqliyyatına təsir göstərdi. Bu hadisə bölgənin geoloji aktivliyini bir daha xatırlatdı.

İnsan tarixinin dərin kökləri

Afar bölgəsi təkcə geoloji yox, həm də antropoloji baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Burada 2,6 milyon il əvvəl yaşamış Paranthropus növünə aid fosil tapılıb. Bu kəşf, əvvəlcə bölgədə qeydə alınmayan bu insan qohumunun varlığını sübut etdi. Bundan əlavə, 2,6-2,8 milyon il əvvəl yaşamış digər homininlərin diş fosilləri də aşkar edilib. London Təbiət Tarixi Muzeyindən Dr. Fred Spoor bu tapıntının əvvəlki fosil qeydlərinin natamamlığından qaynaqlandığını vurğulayıb: “Yeni kəşf göstərir ki, əvvəlki anlayışlarımız tam deyildi.”

Ekspertlərin fikirləri və gələcəyə baxış

Southampton Universitetindən Emma Watts Afar bölgəsindəki proseslərin çox yavaş getdiyini, lakin bu hərəkətin qitənin gələcəyini formalaşdırdığını qeyd edir: “İnsanlar bunu görüb qorxurlar, amma bu çox, çox yavaşdır.” O, həmçinin vulkanların daha dərindən öyrənilməsinin elmi irəliləyiş üçün vacib olduğunu əlavə edib: “Bu vulkanları anlamağa davam etmək və elmi inkişafı irəli aparmaq istəyirəm.”

İnsan və təbiət arasında incə əlaqə

Afar bölgəsinin sərt təbiəti və geoloji aktivliyi burada yaşayan insanlar üçün həm təhlükə, həm də həyatın davamlılığının simvoludur. Vulkanların püskürməsi, yüksək temperatur və qitənin yavaş parçalanması bu torpaqlarda yaşayanların gündəlik həyatına təsir edir. Eyni zamanda, qədim insan qohumlarının fosilləri bölgənin insanlıq tarixindəki yerini daha da dərinləşdirir. Bu, həm təbiətin, həm də insanın zamanla necə dəyişdiyini göstərən canlı hekayədir.