AI məzmununda insan əlaqəsinin itməsi və uncanny valley effektinin sirri nədir?

İnsanabənzər robotlarda və süni intellekt məzmununda "uncanny valley" fenomeni

Bangalore'dan IIIT-Bangalore professoru və Web Science Lab rəhbəri Srinath Srinivasa süni intellektin yaratdığı məzmunun insanlarda qəribə və narahat hisslər oyatdığını izah edir. Bu fenomen robototexnikada insanabənzər robotların yaratdığı "uncanny valley" effektinə bənzəyir – yəni, insan görünüşünə yaxın olan, amma tam insan olmayan varlıqların yaratdığı narahatlıq.

İnsan təcrübəsinin dərin qatları süni intellekt məzmununda yoxdur

Srinivasa vurğulayır ki, insanlar sənət əsərini yaradıcısı ilə əlaqə quraraq qiymətləndirirlər. Lakin süni intellekt tərəfindən yaradılan məzmunun arxasında insan yoxdur və bu, onun dərin emosional təcrübə və əlaqə yaratmaq qabiliyyətini zəiflədir. Vedanta fəlsəfəsinə görə, şüur maddi səbəblərə bağlı deyil və ayrı bir varlıq kimi qəbul edilir. Bu baxımdan, süni intellekt məzmunu insan şüurunun dərin qatlarını əks etdirə bilmir.

Vidyaranya və qavrayış nəzəriyyəsi

1260-1333-cü illərdə yaşamış filosof Vidyaranya, Vijayanagara imperiyasının qurulmasında iştirak etmiş və "DrgDrishya Viveka" adlı əsərində qavrayışın beş elementdən ibarət olduğunu irəli sürmüşdür: asti (varlıq), bhāti (işıq), priyaṃ (xoşbəxtlik), rūpaṃ (forma) və nāma (ad). Bu elementlərdən asti, bhāti və priyaṃ qavrayışın dərin təcrübələrini, rūpaṃ və nāma isə zehni təsnifatını təşkil edir.

Süni intellekt məzmununun məhdud təcrübəsi

Srinivasa qeyd edir ki, süni intellekt məzmunu yalnız rūpaṃ və nāma təcrübəsini təqdim edir, yəni yalnız formal və adlandırılmış təsnifat səviyyəsindədir. Asti, bhāti və priyaṃ kimi dərin, emosional və varlıq təcrübələri isə ya zəifdir, ya da tamamilə yoxdur. Bu səbəbdən süni intellekt məzmunu insan əlaqəsi yaratmır və onun yaratdığı təəssürat "uncanny valley" effektinə səbəb olur.

İnsan və maşın arasında əlaqənin gələcəyi

Bu araşdırma süni intellektin yaratdığı məzmunun insan təcrübəsinin dərin qatlarını əvəz edə bilməyəcəyini göstərir. İnsanların sənət və mədəniyyətə olan ehtiyacı, yaradıcının varlığı və şüurunun hiss olunması ilə bağlıdır. Süni intellektin bu boşluğu doldurması üçün isə hələ çox yol var. Srinath Srinivasa'nın fikrincə, insan və maşın arasında yaranan bu fərq, gələcəkdə texnologiyanın insan təcrübəsini daha yaxşı əks etdirməsi üçün əsas çağırışdır.