Alimlər ilk dəfə 19 amin turşulu ribosom yaradı – Biologiyada inqilab!

Sintetik biologiyada yeni mərhələ

Bütün canlıların həyatında 20 amin turşusu əsas rol oynayır. Lakin Kolumbiya Universitetinin sintetik bioloqları bakteriyalarda 19 amin turşusu ilə işləyən ribosomlar hazırlamağa nail olublar. Bu kəşf 30 aprel 2026-cı ildə nüfuzlu Science jurnalında dərc olunub.

Ribosomun rolu və yenilik

Ribosomlar genetik məlumatı proteinlərə çevirən mürəkkəb molekullardır. Onlar 50-dən çox protein və katalitik RNT-dən ibarətdir. Alim Harris Wang ribosomu hədəf seçərək isoleusin amin turşusunu dəyişdirməyə çalışıb. İlk cəhdlərdə dəyişdirilmiş proteinlərin yarıdan azı funksional qalmışdı, bu isə böyük çətinlik idi.

Süni intellektin dəstəyi

Wang-ın işi AlphaFold kimi süni intellekt alətlərinin köməyi ilə yeni mərhələyə keçdi. AlphaFold proteinlərin 3D strukturunu proqnozlaşdırır, protein dil modelləri isə yeni amin turşusu ardıcıllıqları təklif edir. Bu texnologiyalar ribosomun isoleusinsiz işləməsini mümkün etdi.

Ekspert rəyi və gələcək perspektivlər

Julius Fredens bu nailiyyəti çox maraqlı hesab edir və deyir: “It’s very exciting that it’s possible.” Əgər ribosom isoleusinsiz işləyə bilirsə, bu yanaşma digər proteinlərdə də tətbiq oluna bilər. Bu isə sintetik biologiyada yeni imkanlar açır.

İnsan həyatına təsiri

Bu kəşf biotexnologiya və tibb sahəsində yeni dərmanların yaradılması, xəstəliklərin müalicəsində fərqli yanaşmaların inkişafı üçün zəmin yaradır. İnsanlar üçün daha effektiv və fərdiləşdirilmiş müalicə üsullarının ortaya çıxması mümkündür. Alimlərin bu uğuru həyat elminin gələcəyinə ümid işığıdır.