Alimlər işıq sürətini ilk dəfə görünən etdilər: Terrell-Penrose effekti təsdiqləndi

2025-ci ildə Avstriyanın Vyana Universiteti və Vienna Center for Quantum Science and Technology tədqiqatçıları işıq sürətinin görünməsi fenomenini eksperimental şəkildə nümayiş etdirdilər. Bu, xüsusi nisbilik nəzəriyyəsində Terrell-Penrose effekti kimi tanınan və işıq sürətinə yaxın sürətlə hərəkət edən obyektin fotoşəkildə fırlanmış kimi görünməsini izah edən fenomenin real təsdiqidir.

Terrell-Penrose effekti 1924-cü ildə Anton Lampa tərəfindən nəzəri olaraq irəli sürülmüş, 35 il sonra isə Roger Penrose və Nelson James Terrell tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Onların fikrinə görə, işıq sürətinə yaxın sürətlə hərəkət edən obyektlər sadəcə sıxılmır, əksinə, fotoşəkildə fırlanmış kimi görünürlər. Məsələn, bir kubun bir üzünü yox, iki üzünü və küncünü görmək mümkündür.

Eksperimentdə alimlər obyektləri mikron nazik seqmentlərə bölərək, hər seqmentin işıqdan əks olunmasını impulslu lazerlə çəkdilər. Bu metod sayəsində işıq sürətini təxminən 299 792 458 metr/saniyədən 2 metr/saniyəyə qədər “yavaşlatmaq” mümkün oldu. Təxminən 150 milyon fotoşəkil birləşdirilərək obyektin hərəkəti və görünüşü dəqiq şəkildə analiz edildi.

Nəticələr göstərdi ki, kub fırlanmış kimi, kürə isə öz formasında görünür, lakin onun Şimal qütbü fərqli yerdə yerləşir. Bu, Terrell-Penrose effektinin real təzahürüdür.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu eksperimental qurğu və ya onun təkmilləşdirilmiş variantları xüsusi nisbiliklə bağlı digər müşahidələri araşdırmaq üçün istifadə edilə bilər. Bu, kvant elmi və texnologiyasında yeni imkanlar açır və işıqla bağlı anlayışlarımızı dərinləşdirir.

Bu kəşf fizikanın fundamental qanunlarını təsdiqləməklə yanaşı, insanın kainatı anlamaq arzusunu gücləndirir. İşıq sürətinin görünməsi elmin sərhədlərini genişləndirərək gələcək texnologiyalar və kosmik səyahətlər üçün yeni perspektivlər yaradır.