AlphaFold: Protein Komplekslərinin Sirri İlk Dəfə Tam Aydınlandı

Protein dünyasında inqilab

Proteinlər həyatın əsas quruluş bloklarıdır, amma onların necə işlədiyini anlamaq uzun illər elm adamları üçün çətinlik yaratmışdır. 2021-ci ildə London mərkəzli Google DeepMind tərəfindən yaradılan AlphaFold aləti bu çətinliyi aradan qaldıraraq, 200 milyon protein-struktur proqnozu ilə bioloji tədqiqatlarda yeni dövr açdı.

Homodimerlər və protein kompleksləri

Əvvəllər AlphaFold yalnız monomer proteinlərin strukturunu proqnozlaşdırırdı. Lakin proteinlərin çoxu tək zəncir deyil, komplekslər şəklində fəaliyyət göstərir. Xüsusilə homodimerlər — eyni molekulun iki qarşılıqlı zəncirindən ibarət olan komplekslər — bioloji funksiyalarda mühüm rol oynayır. Məsələn, HIV-1 proteazı yalnız iki eyni proteinlə işləyir.

Konsorsiumun yeni mərhələsi

Avropa Molekulyar Biologiya Laboratoriyasının Avropa Bioinformatika İnstitutu (EMBL-EBI), Seoul Milli Universiteti, Google DeepMind və NVIDIA kimi aparıcı təşkilatların birgə fəaliyyəti ilə AlphaFold bazası homodimerləri də əhatə etməyə başladı. Bu, 1.7 milyon homodimerin proqnozunu və 20 ən çox öyrənilən növün protein komplekslərini əhatə edir. Növlər arasında insan, siçan, maya və Mycobacterium tuberculosis kimi həyati əhəmiyyətli növlər var.

Konsorsiumun üzvü, Seul Milli Universitetindən hesablama biologiyası üzrə mütəxəssis Martin Steinegger bildirir ki, məqsəd AlphaFold bazasını həyat ağacının bütün mürəkkəb protein komplekslərini əhatə edəcək səviyyəyə gətirməkdir.

İnsan həyatı və elm üçün əhəmiyyəti

Protein komplekslərinin proqnozu təkcə elmi maraq deyil, həm də tibbdə, dərman hazırlanmasında və biotexnologiyada böyük əhəmiyyət kəsb edir. İnsan sağlamlığını qorumaq və xəstəliklərin müalicəsində yeni yanaşmalar tapmaq üçün bu məlumatlar həyati önəmlidir.

Gələcəyə baxış

AlphaFold-un inkişafı proteinlərin funksiyasını daha dərindən anlamağa imkan verir. Bu, elm adamlarına həyatın ən mürəkkəb mexanizmlərini açmaqda kömək edir və biotexnologiya sahəsində inqilabi addımlar atmağa şərait yaradır.