Alzheimer-də inqilab: Sox9 proteini xəstəliyin gedişini necə yavaşladır?

Alzheimer və beta-amiloid plaketləri

Alzheimer xəstəliyi beyin daxilində beta-amiloid protein plaketlərinin yığılması ilə əlaqələndirilir. Lakin bu plaketlərin mövcudluğu həmişə kəskin yaddaş və kognitiv zəifliklə birbaşa bağlı olmaya bilər. Digər beyin dəyişikliklərinin də xəstəliyin gedişinə təsiri ola bilər. Buna baxmayaraq, beta-amiloid plaketlərinin azalması xəstəliyin irəliləməsini yavaşlada bilər və bu istiqamətdə aparılan tədqiqatlar davam edir.

Sox9 proteini və astrositlərin rolu

Son tədqiqatlar göstərir ki, Sox9 adlı protein astrositlərdə – beyin glial hüceyrələrinin ən çox yayılmış növündə – transkripsiya faktoru kimi fəaliyyət göstərir. Astrositlər yaşlanma və neyrodegenerasiya zamanı morfologiya və funksiyalarını dəyişərək beyin funksiyalarına təsir edə bilər. Sox9 proteini astrositlərin beta-amiloid plaketlərini fagositoz etməsini, yəni onları udub təmizləməsini təşviq edir.

Tədqiqatın əsas nəticələri

Nature Neuroscience jurnalında 30 yanvar 2026-cı il tarixində dərc olunan araşdırmada həm Alzheimer xəstəliyi olan siçan modellərində, həm də insan hipokamp toxumasında Sox9-un yüksək ifadəsinin beta-amiloid plaketlərinin azalmasına səbəb olduğu göstərilib. Sox9 MEGF10 reseptorunu tənzimləyərək plaketlərin fagositozunu artırır. Bu, astrositlərin terapevtik manipulyasiyasının Alzheimer xəstəliyinin gedişini yavaşlatmaq üçün perspektivli yol olduğunu göstərir.

Ümid verən perspektivlər

Bu kəşf Alzheimer xəstələrinin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün yeni imkanlar açır. Beta-amiloid plaketlərinin təmizlənməsində astrositlərin rolu və Sox9 proteininin bu prosesdəki təsiri gələcəkdə daha effektiv müalicə üsullarının inkişafına zəmin yaradır. Xəstələr və onların yaxınları üçün bu, uzun müddət gözlənilən bir ümid işığıdır.