Amazoniyada nəhəng neft sızması: Ekosistem necə xilas ediləcək?

Amazoniyanın unikal resifləri və neft təhlükəsi

Amazon çayının 3000 km dənizə qədər uzanan su axını üzərində yerləşən Amazon resif sistemi, mangrov və süngərlərdən ibarət mürəkkəb və az öyrənilmiş ekosistemdir. Bu təbii zənginlik Braziliyanın Piauí bölgəsində, FZA-M-59 blokunda neft sızması riski ilə üz-üzədir.

Neft şirkətləri və ekosistem arasındakı gərginlik

2013-cü ildə BP Energy Lote 59-u alaraq ətraf mühit təsir araşdırmalarında resifləri nəzərə almadı. 2016-cı ildə Braziliyanın ətraf mühit agentliyi Ibama resiflərin mövcudluğunu soruşsa da, BP 2017-ci ildə onları prioritet risk sahəsi kimi qəbul etmədi. 2021-ci ildə Petrobras bloku alaraq risk qiymətləndirməsini yeniləsə də, resifləri strateji ekosistem kimi tanımadı və onların yaxınlığında neft sızması olmadığını bildirdi.

2025-ci ilin simulyasiyası və 2026-cı ilin sızması

Dekabr 2025-ci ildə Petrobras FZA-M-59 blokunda neft sızması simulyasiyası apardı, lakin Amazon resif sistemi bu planlarda strateji qorunma sahəsi kimi nəzərə alınmadı. 4 yanvar 2026-cı ildə Morpho quyusunda maye sızması baş verdi. Ibama şirkətə 2,5 milyon real (təxminən 475,000 ABŞ dolları) cərimə kəsdi və əməliyyatları 30 gün dayandırdı.

Ekspertlərin narahatlıqları və qeyri-müəyyənliklər

Ekoloq Suely Araújo neft dispersiyasının dəqiq davranışının hələ tam aydın olmadığını vurğulayır. Kerlem Carvalho isə sızma halında neftin ən azı 20%-nin dəniz dibinə çökə biləcəyini bildirir. BP məlumatlarına görə, dərinlikdəki axınlar həssas sahələrə doğru yönəlir. Lakin Amazon resiflərinin tam coğrafi əhatəsi və təsir sahəsi hələ də qeyri-müəyyəndir.

Yerli icmaların səsi

Adelino Cavalcante kimi yerli balıqçılar neft layihələrindən dərin narahatlıq keçirir. Onlar deyirlər: “Bu layihələr bizim üçün deyil. Daha da deyim, onlar bizi məhv edəcək”. Bu sözlər Amazoniyanın təbii sərvətlərinin və insan həyatının qarşı-qarşıya olduğu təhlükəni açıq göstərir.

Nəticə

Amazon resif sistemi unikal və həyati əhəmiyyətli ekosistem olaraq neft sənayesinin təzyiqi altındadır. Bu vəziyyət həm təbiətin, həm də yerli icmaların gələcəyini təhlükəyə atır. Ekoloji risklər qlobal səviyyədə ciddi müzakirə mövzusu olmalıdır.