Antarktida buzları 30 ildə Delaverdən böyük sahəni necə itirdi?

Antarktida buzlarının sürətli itkiləri

Son 30 ildə Antarktida 5,000 kvadrat mil (təxminən 12,950 kvadrat kilometr) "grounded ice" – yəni yatağa bağlı buz – itirib. Bu, ABŞ-ın Delaver ştatının ikiqatından böyük sahəyə bərabərdir. Kaliforniya Universiteti, Irvine tərəfindən aparılan tədqiqat 1992-2025-ci illər arasında buzun yatağa bağlı olduğu sərhəd – "grounding line" – xəttinin necə dəyişdiyini izləyib. Bu sərhəd buzun yerə bağlı olduğu və okeanda üzən hissəyə keçdiyi yerdir. Onun geri çəkilməsi buz kütləsinin itkisinin və gələcək dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinin əsas göstəricisidir.

Böyük dəyişikliklər Qərbi Antarktida və Getz sektorunda

Tədqiqat göstərir ki, Antarktidanın təxminən 77%-də "grounding line" xətti 1996-cı ildən bəri dəyişməyib, yəni bu ərazilərdə nisbətən sabitlik mövcuddur. Lakin Qərbi Antarktida, xüsusilə Amundsen dənizi sahili və Getz sektorunda buz xətti bəzi yerlərdə 42 kilometrə qədər geri çəkilib. Bu, buzun əriməsinin və zəifləməsinin ciddi sübutudur. İstilənmiş okean suları buzun altını əridir, bu da üzən buz rəflərinin nazikləşməsinə və onların arxasındakı buz kütlələrini dayandıra bilməməsinə səbəb olur.

Şimal-şərq Antarktida yarımadasında isə buz rəflərinin çökməsi müşahidə olunub, lakin burada isti okean suyunun bu prosesə təsiri hələ tam aydın deyil.

Radar peyk müşahidələri və beynəlxalq əməkdaşlıq

Tədqiqat radar peyk müşahidələrinə əsaslanır və Avropa, Kanada, Yaponiya, İtaliya, Almaniya və Argentina kimi ölkələrin peyklərinin məlumatlarından istifadə olunub. Bu geniş beynəlxalq əməkdaşlıq sayəsində "grounding line" xəttinin dəyişməsi 30 il ərzində dəqiq ölçülə bilib. Kaliforniya Universitetindən Eric Rignot deyir: "Bu, balonun hər yerdə deşilməməsi, amma deşilən yerlərdə dərin deşilməsi kimidir." Bu ifadə buz itkisinə dair qeyri-bərabər, lakin ciddi vəziyyəti vurğulayır.

İqlim modelləri və gələcək proqnozlar

Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, iqlim modelləri bu 30 illik müşahidə nəticələrini dəqiq təkrarlamalıdır ki, gələcək dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi ilə bağlı proqnozlar etibarlı olsun. Eric Rignot əlavə edir: "Bu müşahidə rekordu modellərin etibarlılığını yoxlamaq üçün vacibdir."

İnsanlara və planetə təsiri

Antarktida buzlarının sürətlə əriməsi qlobal okean səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olur və bu, sahil şəhərlərində yaşayan milyonlarla insan üçün təhlükə yaradır. İstilənmiş okean suları və buz itkisi iqlim dəyişikliyinin canlı və dramatik göstəricisidir. Bu tədqiqat hökumətlərə və insanlara təcili tədbirlər görməyin vacibliyini xatırladır.

Antarktida buzlarının taleyi planetimizin gələcəyi üçün ciddi xəbərdarlıqdır və insanlığın iqlim dəyişikliklərinə qarşı mübarizəsində yeni mərhələdir.