Asetat siçanlarda yaddaşı gücləndirir, kişilərdə təsiri niyə zəif qalır?

Asetat və yaddaş arasında cinsə bağlı fərq

Siçanların yaddaşını gücləndirən asetat maddəsi yalnız dişi siçanlarda təsirli olur. Bu maraqlı kəşf 26 fevral 2026-cı ildə St. Louis, Missouri və Sidney, Avstraliyada aparılan tədqiqatlarda ortaya çıxıb. Dişi siçanlara asetat verildikdən sonra onların məkan və obyekt yaddaşında əhəmiyyətli yaxşılaşma müşahidə edilib. Kişi siçanlarda isə bu təsir ya çox zəif, ya da ümumiyyətlə yox idi.

Yaddaş testləri və asetatın rolu

Tədqiqatçılar əvvəlcə siçanları 10 dəqiqə iki eyni obyektlə tanış etdilər. Sonra 24 saat gözlədikdən sonra yaddaş testləri keçirildi. Dişi siçanlar asetat qəbul etdikdə, testlərdə daha yaxşı nəticə göstərdilər. Bu, asetatın yalnız ümumi yaddaş artırıcı əlavələrdən fərqli olaraq, cinsə və beyin bölgəsinə xas təsir göstərdiyini sübut edir.

Beyindəki molekulyar dəyişikliklər

Asetat histon zülallarının dəyişməsinə səbəb olur. Xüsusilə, H2A.Z adlı histon variantının dəyişməsi müşahidə edildi. Bu proses histon asetilasiyası adlanır və DNT-nin daha asan oxunmasını təmin edir. Nəticədə, dişi siçanların dorsal hipokampusunda öyrənmə ilə bağlı gen ifadəsi artır. Tədqiqatın aparıcılarından Gabor Egervari qeyd edir ki, “Bu reaksiya həm cinsə xasdır, həm də müəyyən beyin bölgələri ilə məhdudlaşır.”

İnsan həyatı üçün əhəmiyyəti

Bu kəşf yaddaş pozğunluqları və nevroloji xəstəliklərin müalicəsində fərdi yanaşmaların inkişafına yol aça bilər. Cins fərqliliklərinin nəzərə alınması, gələcək dərmanların effektivliyini artırmaqda mühüm rol oynaya bilər. Dişi siçanların yaddaşının asetatla yaxşılaşması, insanlarda da bənzər mexanizmlərin işləyə biləcəyinə işarədir.

Nəticə

Asetatın yaddaş üzərindəki təsiri təkcə molekulyar səviyyədə deyil, həm də cins və beyin bölgəsi baxımından fərqlilikləri ortaya qoyur. Bu, nevroloji tədqiqatlarda yeni perspektivlər açır və gələcəkdə yaddaşın bərpası üçün fərdi terapiyaların inkişafına zəmin yaradır.