Astronomlar ilk dəfə solan radyo qalaktikalarının sirrini açır: Nə baş verir?

Solmuş radyo qalaktikalarının yeni populyasiyası aşkarlandı

Astronomlar kainatın dərinliklərində solan radyo qalaktikalarının yeni qrupunu tapıblar. Bu qalaktikalar milyonlarla işıq ili uzunluğunda loblara malikdir, lakin onların superkütləvi qara dəliklərinin fəaliyyəti artıq dayanıb. Bu, qalaktikaların həyat dövrünün kritik mərhələsini göstərir.

Tədqiqatın aparıldığı sahə və metodlar

Tədqiqatçılar XMM–Newton Large-Scale Structure (XMM–LSS) sahəsində 14 namizəd solmuş radyo qalaktikasını araşdırıblar. Bu işdə MeerKAT, Jansky Very Large Array və LOFAR kimi qabaqcıl teleskoplardan istifadə olunub. Bu güclü alətlər qalaktikaların radyo jetlərinin fəaliyyəti dayandıqdan sonra radyo loblarının necə solduğunu dəqiqliklə öyrənməyə imkan verib.

Solmuş qalaktikaların xüsusiyyətləri

Araşdırma nəticəsində 14 namizəddən 12-si solmuş radyo qalaktikası kimi təsdiqlənib, digər ikisi isə hələ də aktiv qalaktikalardır. Bu 12 qalaktikanın solma yaşları 8 milyon ilə 42 milyon il arasında dəyişir, orta solma yaşı isə təxminən 12 milyon ildir. Bu qalaktikalar müxtəlif inkişaf mərhələlərindədir: bəzilərində jetlər yeni dayandırılıb, digərlərində isə fəaliyyət uzun müddət əvvəl sona çatıb.

Kainatın inkişafına yeni baxış

Bu kəşf superkütləvi qara dəliklərin qalaktikaların təkamülündə necə mühüm rol oynadığını göstərir. Solmuş radyo qalaktikaların müxtəlif mərhələlərdə olması onların həyat dövrünün mürəkkəb və dinamik olduğunu ortaya qoyur.

Tədqiqatın əhəmiyyəti və gələcək perspektivlər

Tədqiqat 14 iyul 2026-cı ildə "Monthly Notices of the Royal Astronomical Society" jurnalında dərc olunub. Bu iş astronomların qalaktikaların həyat dövrünü daha yaxşı anlamağa və kainatın genişlənməsi prosesini dərindən araşdırmağa imkan verəcək. İnsanlar üçün isə bu, kainatın sirrlərinə bir az daha yaxın olmaq deməkdir.