Ulduz Küləyinin Pulsara Təsiri İlk Dəfə Bu Qədər Aydın Görüldü

Güclü ulduz küləyi və kiçik, lakin güclü pulsar

Astronomlar BP Crucis ikili sistemində baş verən nadir hadisəni izləyiblər. Bu sistemdə Günəşdən 40 dəfə kütləvi və 60 dəfə böyük Wray 977 adlı mavi hiperqigant ulduz və onun yanında yalnız 20 kilometr diametrində olan GX 301-2 neytron ulduzu yerləşir. GX 301-2 hər 11 dəqiqədə öz oxu ətrafında fırlanan güclü bir pulsardır.

NASA və JAXA-nın XRISM müşahidələri

NASA və Yaponiya Kosmik Agentliyi JAXA-nın birgə əməkdaşlığı ilə hazırlanan XRISM müşahidə aparatı bu ikili sistemdə baş verənləri diqqətlə izləyib. Spektroqraf X-şüalarının spektrini ölçərək, pulsara axan ulduz küləyinin tərkibini və sürətini dəqiqliklə müəyyənləşdirib.

Pulsar və ulduz küləyi arasında sürətli qarşılıqlı təsir

GX 301-2 pulsarı 41,5 günlük orbitində Wray 977 ulduzundan gələn güclü ulduz küləyi ilə qarşılaşır. Bu külək saatda 540,000 kilometr sürətlə pulsara axır. Bu sürət və qarşılıqlı təsir nəticəsində pulsar ətrafında akrasiya diski formalaşır. Diskdə yığılan material sonunda pulsara axaraq onun fəaliyyətinə təsir göstərir.

Akrasiya prosesinə yeni baxış

Bu tədqiqat akrasiya prosesinin orta məsafəsini və dinamikasını anlamağa imkan verir. Belə ki, ulduz küləyinin pulsara axması və onun ətrafında disk yaratması, ulduzların həyat dövrünü və neytron ulduzlarının davranışını daha dərindən öyrənməyə şərait yaradır.

Elmi əhəmiyyət və gələcək perspektivlər

Bu kəşf, kosmosdakı ən güclü təbii proseslərdən birinin canlı müşahidəsi kimi astronomiya sahəsində yeni imkanlar açır. Elmi ictimaiyyət üçün bu, ulduzların və neytron ulduzlarının qarşılıqlı təsirini daha yaxşı anlamaq üçün əvəzsiz məlumatdır. 2023-cü ilin dekabr ayında aparılan əlavə müşahidələr isə daha maraqlı və təəccüblü nəticələr vəd edir.

Belə hadisələr kainatın sirrlərini açmaqda insanlara yeni üfüqlər təqdim edir və gələcəkdə kosmik tədqiqatların istiqamətini müəyyənləşdirir.