113 Gündə Bir Partlayan Ulduzun Sirri: Görünməz Qara Dəlik Açıqlanır

AT 2016blu-nun qeyri-adi təbiəti

AT 2016blu NGC 4559 qalaktikasında yerləşən parlaq mavi dəyişkən (LBV) ulduzdur. Bu qalaktika Yerə təxminən 25 milyon işıq ili uzaqlıqda, Qız Berenices bürcündədir. AT 2016blu-nun ən maraqlı xüsusiyyəti onun hər 113 gündə bir parlamasıdır. Bu hadisə astronomlar arasında “supernova impostor” — yəni supernova kimi görünən, amma əslində tam partlamayan ulduz kimi tanınır.

Görünməz yoldaş: neytron ulduzu yoxsa qara dəlik?

AT 2016blu-nun yanında görünməyən kompakt obyekt yerləşir. Bu obyekt ya neytron ulduzu, ya da ulduz kütləli qara dəlikdir. O, AT 2016blu-nun ətrafında 113 günlük eliptik orbitdə fırlanır və ulduzdan maddə çəkir. Bu maddə kompakt obyekt ətrafında çox isti akrasiya diski əmələ gətirir və nəticədə güclü rentgen şüaları yayılır.

Rentgen şüalarının sirri və astronomların müşahidələri

NASA-nın Chandra rentgen müşahidə obsevatoriyası 2026-cı ildə AT 2016blu-nun rentgen şüalarını qeydə alıb. Maraqlıdır ki, 2001 və 2002-ci illərdə bu şüalar müşahidə edilməyib. Bu rentgen şüaları ətrafdakı qaz buludunu işıqlandırır və bu işıqlanma supernova kimi görünür.

Ulduzun kütləsi və maddə oğurluğu

AT 2016blu ən azı 33 dəfə Günəşin kütləsinə malikdir. Kompakt obyekt isə ildə ən azı 440 milyard trilyon funt (təxminən 200 milyard ton) maddə oğurlayır. Bu, onun ultra-parlaq rentgen (ULX) mənbəyi kimi qiymətləndirilməsinə səbəb olur. Lakin kompakt obyektin neytron ulduzu yoxsa qara dəlik olduğu hələ dəqiq bilinmir.

Astronomların fikirləri və gələcək tədqiqatlar

Mojgan Aghakhanloo bildirir ki, “15 ildir ulduz parlayır və sonra zəifləyir”. Onun sözlərinə görə, rentgen məlumatları olmadan bu hadisənin səbəbini anlamaq mümkün deyildi. Nathan Smith isə əlavə edir: “Parlaq təkrar işıqlar rentgen partlayışları ilə bağlıdır”.

Bu kəşf ulduzların həyat dövrünü və qara dəliklərin ətraf mühitə təsirini anlamağa yeni perspektivlər açır. Gələcək müşahidələr bu sirri daha da aydınlaşdıracaq və kainatdakı ən güclü obyektlərin davranışlarını izah edəcək.

AT 2016blu və onun görünməz yoldaşı kosmosun ən maraqlı və hələ tam açılmamış sirlərindən biridir. Bu, insanlığın ulduzların və qara dəliklərin sirli dünyasına baxışını dəyişdirə bilər.