Avropada iqlim modelləri: İnsan təsirini daha dəqiq necə göstərir?

İqlim modellərində yeni dövr

Fransanın Milli Meteorologiya Tədqiqat Mərkəzində (CNRM) çalışan Roland Séférian və həmkarları iqlim dəyişikliklərini proqnozlaşdıran modelləri təkmilləşdirirlər. Ənənəvi modellər böyük, təxminən 150 kilometrlik qrid hüceyrələrindən istifadə edirdi ki, bu da yerli iqlim dəyişikliklərini dəqiq göstərməyə imkan vermirdi.

NextGEMS layihəsi ilə yüksək dəqiqlik

Avropa İttifaqının Horizon proqramı tərəfindən maliyyələşdirilən NextGEMS layihəsi qrid ölçüsünü bir neçə kilometrə endirərək iqlim modelləşdirməsində yeni mərhələ açıb. Bu, atmosfer və okean dövranını daha incə və real şəkildə simulyasiya etməyə imkan verir. Frida Bender, NextGEMS layihəsinin tədqiqatçılarından biri, deyir: “İndi qlobal miqyasda bir neçə kilometr ölçüsündə iqlimi simulyasiya edə bilirik.”

İnsan fəaliyyətlərinin iqlimə təsiri

Yeni modellər insan fəaliyyətlərinin iqlimə təsirini daha aydın göstərir. Məsələn, ESM2025 layihəsi (2021-2025) çayların okeanlara İPCC-nin 2021-ci il qiymətləndirməsindən təxminən 20% daha çox karbon ötürdüyünü ortaya çıxarıb. Bu, karbon dövranının daha mürəkkəb olduğunu və atmosfer, torpaq və okean arasındakı əlaqələrin daha dərindən başa düşülməsini tələb edir.

Regional risklərin qiymətləndirilməsi və siyasətə dəstək

NextGEMS modelləri regional iqlim risklərini dəqiqliklə göstərir. Bu, enerji, mühəndislik və balıqçılıq kimi sahələrdə fəaliyyət göstərənlər üçün vacib məlumatlar təqdim edir. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, “istiləşmə ilə külək nümunələrinin necə dəyişə biləcəyini anlamaq üçün yerli ölçülərdə modellər vacibdir.” Bu məlumatlar yerli siyasətlərin iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşdırılması üçün əsas rol oynayır.

Gələcəyə baxış

İqlim modellərinin inkişafı, süni intellekt və maşın öyrənməsinin tətbiqi ilə daha da sürətlənir. Bu, yalnız qlobal iqlim dəyişikliklərini deyil, həm də insanların gündəlik həyatına təsir edən regional dəyişiklikləri anlamağa imkan verir. Avropada aparılan bu tədqiqatlar dünyaya nümunə göstərir və iqlimlə bağlı qərarların daha məlumatlı verilməsinə şərait yaradır.