Avropanın ən güclü neytron mərkəzi İsveçdə necə yüksəlir?

Avropa Spallasiya Mənbəyi: Elmdə yeni dövrün başlanğıcı

2014-cü ildən İsveçin Lund şəhərində inşa edilən Avropa Spallasiya Mənbəyi (ESS) elmi tədqiqatlarda yeni mərhələ açır. ESS, 600 metr uzunluğundakı proton lineer sürətləndiricisi ilə dünyanın ən güclü neytron mənbəyi olmağa doğru irəliləyir. 2025-ci ildə sürətləndirici tam enerji ilə test edildi və protonlar 542,5 metr məsafədə uğurla daşındı.

Neytronların sirri: spallasiya və innovativ texnologiyalar

ESS neytronları spallasiya prosesi vasitəsilə istehsal edir. Bu prosesdə yüksək enerjili protonlar beş tonluq heliumla soyudulan volfram hədəf təkərinə çırpılır. Neytronları yavaşladan innovativ moderator komponentində 2025-ci ilin sonunda problem yaranıb. Bu, tədqiqatlarda kiçik fasiləyə səbəb oldu, lakin əvəzləyici moderator 2026-cı ilin son rübündə quraşdırılacaq və test ediləcək.

Gələcəyə baxış: neytron alətləri və istifadəçi proqramı

ESS-də 15 qabaqcıl neytron aləti quraşdırılır, onlardan ilk altısı artıq neytron qəbul etməyə hazırlaşır. 2026-cı ildə əlavə üç alətin işə düşməsi gözlənilir. İstifadəçi proqramı isə 2028-ci ildə başlayacaq. Bu, 100-dən çox institutun və 13 Avropa ölkəsinin birgə elmi layihələrinə yeni nəfəs verəcək.

Ekspertlərin fikri və insanlara təsiri

ESS-in məqsədi materialların atom səviyyəsində tədqiqidir. Bu, tibb, enerji, elektronika və digər sahələrdə inqilabi yeniliklərə yol açacaq. Helmut Schober, ESS-in baş direktoru, layihənin elmi potensialını yüksək qiymətləndirir. Bu layihə elmi araşdırmalara yeni imkanlar yaradaraq insanların gündəlik həyatına təsir göstərəcək.

Ümid və perspektivlər

ESS-in uzunmüddətli planı 14-15 neytron alətinin tam işə düşməsidir. Bu, Avropanın elmi liderliyini möhkəmləndirəcək və dünya səviyyəsində tədqiqatların keyfiyyətini artıracaq. Qarşıya çıxan çətinliklərə baxmayaraq, ESS elmin parlaq gələcəyinə işıq saçır.