Avstraliyada Qaranlıq Maddənin Sirri İlk Dəfə Açıla bilər – Yeni Təcrübə Başladı

Qaranlıq maddənin sirri və Avstraliyanın rolu

Qaranlıq maddə kainətin təxminən 85%-ni təşkil edən, lakin görünməz və işıqla qarşılıqlı təsir göstərməyən sirli maddədir. Bu naməlum maddənin tərkibini anlamaq müasir astrofizikanın ən böyük çağırışlarından biridir. İndi Avstraliya alimləri bu sirləri açmaq üçün SABRE South adlı yeni təcrübəyə başlayırlar.

Stawell Yeraltı Fizika Laboratoriyası və muon ölçmələri

SABRE South təcrübəsi Avstraliyanın Stawell Qızıl Mədənində 2022-ci ildə qurulan Stawell Yeraltı Fizika Laboratoriyasında (SUPL) aparılır. SUPL 1 km dərinlikdə yerləşir və təxminən 3 km su ekvivalentində qoruyucu təbəqə ilə əhatə olunub. Bu, səthdəki kosmik şüaların yaratdığı fon təsirlərini ciddi şəkildə azaldır. Burada aparılan ölçmələrdə illik muon axını 6.3 x 10⁻⁸ sm⁻²/saniyə səviyyəsində müəyyən olunub. Yer səthində isə 8.4 milyard muon müşahidə olunması gözlənilir, yəni yeraltında cəmi 30 000 muon qeydə alınıb.

SABRE South və DAMA/LIBRA təcrübələrinin əlaqəsi

SABRE South təcrübəsi İtaliyadakı DAMA/LIBRA təcrübəsinin nəticələrini yoxlamaq məqsədi daşıyır. DAMA/LIBRA illik modulyasiya siqnalı aşkar edib, yəni Yer kürəsinin qalaktikanın qaranlıq maddə halqası içindən keçməsi nəticəsində hadisələrin sayında illik dəyişiklik müşahidə olunub. Lakin bu nəticələr digər təcrübələr tərəfindən təsdiqlənməyib və mübahisəlidir. SABRE South natrium iodid hədəf materialından istifadə edir və kristallarının radio-təmizliyi DAMA-dan daha yüksəkdir. Təcrübənin Cənub yarımkürəsində aparılması və onun Şimal yarımkürəsindəki həmkar təcrübəsi mövsümi təsirləri ayırd etməyə imkan verir. Əgər modulyasiya qaranlıq maddədən qaynaqlanırsa, hər iki yarımkürədə oxşar şəkildə görünməlidir, əks halda mövsümi təsirlər fərqli olacaq.

Təcrübənin məqsədi və beynəlxalq əməkdaşlıq

SABRE South-un əsas məqsədi DAMA/LIBRA-nın illik modulyasiya iddiasını yoxlamaqdır. Təcrübədə toplanan məlumatlar gizli analiz üsulu ilə işlənəcək ki, nəticələrə öncədən təsir göstərilməsin. Layihə Avstraliya, İtaliya və ABŞ arasında əməkdaşlıqdır. Həmçinin Böyük Britaniya, Yaponiya və Çin institutları ilə də sıx əlaqə saxlanılır, xüsusilə radioaktivlik yoxlamaları və kristal istehsalı sahəsində. Bu, Avstraliyada aparılan ilk böyük miqyaslı hissəcik fizika təcrübəsidir və ölkəni qlobal elmi səhnədə önəmli mövqeyə gətirir.

Gələcəyə baxış

SABRE South təcrübəsi yalnız elmi kəşf deyil, həm də kainatdakı mövqeyimizi yenidən düşünməyə səbəb ola bilər. Təcrübənin nəticələri qaranlıq maddə ilə bağlı illərlə davam edən mübahisələri sona çatdıracaq və yeni texnologiyaların inkişafına təkan verəcək. Avstraliya alimlərinin bu cəsarətli addımı elmin sərhədlərini genişləndirərək gələcək nəsillərə ilham verir.