2026-da başlayacaq NASA-nın yeni missiyası: Ayda üç avtonom rover dövrü!

Ayda avtonom roverlərin yeni dövrü

NASA 2026-cı ildə Ayda üç avtonom roverin fəaliyyətə başlayacağını açıqlayıb. Bu roverlər CADRE (Cooperative Autonomous Distributed Robotic Exploration) missiyasının tərkib hissəsi olaraq, Ayın Reiner Gamma bölgəsində enəcək və insan nəzarəti olmadan öz missiyalarını icra edəcək.

CADRE missiyasının məqsədi və texnologiyası

Roverlər dörd təkər üzərində hərəkət edir, bədənlərində günəş panelləri, görüntüləmə avadanlığı və yeni proqram təminatı yerləşir. Onlar kameralar və yeraltı radar vasitəsilə Ayın səthini və altını üçölçülü şəkildə araşdıracaq, məlumat toplayacaq. Missiya 14 gün davam edəcək və roverlər 30 dəqiqə iş, 30 dəqiqə yuxu dövrləri ilə fəaliyyət göstərəcək.

Avtonomluğun yeni səviyyəsi

Roverlər insan müdaxiləsi olmadan öz missiyalarını planlayır, təhlükələrdən yayınır və bir-biri ilə, həmçinin eniş aparatındakı baza stansiyası ilə əlaqə saxlayır. NASA JPL-in CADRE missiyasının baş tədqiqatçısı Jean-Pierre de la Croix-un sözlərinə görə, insanlardan yalnız yüksək səviyyəli tapşırıq verilir, məsələn, “Bu bölgəni araşdırın”, və roverlər özləri nə vaxt hərəkət edəcəklərini, hansı yolu seçəcəklərini və maneələrdən necə keçəcəklərini müəyyənləşdirir.

Bu texnologiya NASA-nın Marsda 5 ildir fəaliyyət göstərən Perseverance roverinin avtonom idarəetmə sisteminə əsaslanır. Perseverance roverinin 90%-dən çoxu avtonom rejimdə hərəkət edir, bu da CADRE roverlərinin sürətli və müstəqil fəaliyyətinə zəmin yaradır.

Mühit və çağırışlar

Ayda atmosfer olmadığından roverlər günəş şüalarının tam təsirinə məruz qalacaq və günorta saatlarında temperatur 114°C-ə qədər yüksələ bilər. Bu səbəbdən roverlər 30 dəqiqə iş, 30 dəqiqə yuxu rejimində fəaliyyət göstərərək, dövri olaraq soyuyur və günəş panelləri vasitəsilə batareyalarını doldururlar.

İnsan və texnologiyanın kəsişməsi

NASA mühəndisləri bildirir ki, roverlərə yalnız yüksək səviyyəli məqsəd verilir, onlar isə özləri tapşırıqları necə yerinə yetirəcəyini müəyyənləşdirir. Bu, kosmos tədqiqatlarında avtonom sistemlərin gələcəyinə işıq tutur və insanın uzaq planetlərdəki fəaliyyətini yeni mərhələyə daşıyır.