Ayda yeni tektonik fəaliyyət: Gələcək zəlzələ riski artır mı?

Ayda yeni tektonik fəaliyyət: Kiçik mare sırtları aşkarlandı

Ayın səthi uzun müddət sakit və hərəkətsiz hesab olunurdu. Lakin son tədqiqatlar bu təsəvvürü dəyişdi. Alimlər Ayda yeni, gənc tektonik strukturlar – Kiçik mare sırtları (SMR) aşkar ediblər. Bu sırtlar Ayın lunar mariasında, yəni qaranlıq vulkanik düzənliklərində yerləşir və geoloji cəhətdən çox gənc sayılır.

SMR-lərin kəşfi və Ayın daralması

Tədqiqatçılar Ayın yaxın tərəfində 1,114 yeni SMR seqmenti müəyyən ediblər. Ümumilikdə isə Ayda 2,634 SMR mövcuddur. Onların orta yaşı təxminən 124 milyon ildir. SMR-lərin yaranması Ayın yavaş-yavaş kiçilməsi ilə bağlıdır, lakin bu proses əsasən Ayın yüksək dağlıq ərazilərində yaranan lobate scarps (qıvrım sırtlar) ilə əlaqəlidir. Lobate scarpsların orta yaşı isə 105 milyon ildir. Hər iki strukturun oxşar mənşəyi onların Ayın son geoloji dövrlərində formalaşdığını göstərir.

Ayda zəlzələlər və gələcək risklər

Bu yeni tektonik fəaliyyət Ayda zəlzələlərin (moonquake) baş verməsinə səbəb ola bilər. Belə zəlzələlər gələcək insan missiyalarında təhlükə yarada bilər. NASA və Arizona Dövlət Universitetinin alimləri bildirirlər ki, bu kəşf Ayın daxili quruluşunu, termal və seysmik tarixini daha yaxşı anlamağa kömək edir. National Air and Space Museum’s Center for Earth and Planetary Studies-dən Tom Watters qeyd edir: “Bu iş Ayda son tektonizmin qlobal mənzərəsini tamamlayır.”

Kosmik missiyalar üçün elmi əhəmiyyət

Ayda zəlzələlərin mövcudluğu kosmik missiyaların planlaşdırılmasında yeni çağırışlar yaradır. Astronavtların təhlükəsizliyi üçün bu məlumatlar həyati əhəmiyyət daşıyır. Cole Nypaver isə deyir: “Biz Ay elmi və kəşfi üçün çox həyəcanlı bir dövrdəyik. Artemis kimi gələcək missiyalar Ay haqqında yeni məlumatlar gətirəcək və bu, həm elmi, həm də təhlükəsizlik baxımından önəmlidir.”

Ayın səthi sakit görünə bilər, amma onun altında davam edən bu tektonik hərəkətlər gələcək kosmik səyahətlərin təhlükəsizliyini və elmi tədqiqatların dərinliyini yenidən düşünməyə vadar edir.