Baffin Adasında Barnes Buzlağında Nə Baş Verir? Sirli Dəyişikliklərin Səbəbləri

Barnes buzlağı: Laurentide buzlağının son qalığı

Kanadanın Nunavut ərazisində, Baffin adasında yerləşən Barnes buzlağı, təxminən 20,000 il əvvəl geniş yayılmış Laurentide buzlağının son qalıqlarıdır. Bu nəhəng buz kütləsi bəzi yerlərdə iki mil (təxminən 3,2 km) qalınlığında olub və 3,000 il əvvəl minimum ölçüsünə çatmışdı. Təxminən 2,000 il əvvəl isə buzlaq yenidən böyüməyə başladı və bu, yeni buz dövrünün başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.

İnsan təsiri və buzlaqın geriləməsi

1960-cı illərdən başlayaraq, insan fəaliyyətindən qaynaqlanan iqlim dəyişiklikləri nəticəsində Barnes buzlağı sürətlə kiçilməyə başladı. Alimlər buzlaq kənarından toplanan uzun müddət ölmüş yosunları və yaxınlıqdakı qayaları radioaktiv izotoplarla analiz edərək buzlaqın inkişaf tarixini araşdırdılar. Tədqiqat müəllifi, Lamont-Doherty Yer Müşahidə Mərkəzindən geokimyacı Nicolás Young bildirir ki, “biz sistemə güclü zərbə vurduğumuzu görürük. Eyni zamanda atmosferə böyük miqdarda istixana qazları buraxmağımız təsadüf deyil.”

Yeni buz dövrünün başlanğıcı dayandı

Barnes buzlağının yenidən böyüməsi yeni buz dövrünün başlanğıcı kimi qəbul edilirdi, lakin insan səbəbli iqlim dəyişiklikləri bu prosesin davam etməsinə imkan vermədi. Nicolás Young deyir: “Yeni buzlaşma əslində başlamışdı, amma indi dayanıb.” Bu isə gələcək buz dövrlərinin təxirə salınması deməkdir.

Tədqiqatın mübahisəli aspektləri

Digər alimlər Barnes buzlağının böyüməsinin yeni buz dövrünün başlanğıcı olub-olmaması ilə bağlı fərqli fikirlər səsləndirirlər. Məsələn, Potsdam İqlim Təsiri Araşdırmaları İnstitutundan Andrey Ganopolski və digər tədqiqatçılar hesab edir ki, növbəti buz dövrü təxminən 50,000 il sonra başlayacaq və Barnes buzlağının böyüməsi bunun başlanğıcı kimi kifayət deyil. Onlar digər regionlardakı buzlaqların vəziyyəti ilə müqayisə aparmağın vacib olduğunu vurğulayırlar. Tədqiqat həmçinin 1970-ci illərdə media tərəfindən geniş yayılmış “Soyuyan Dünya” mövzusuna işıq salır və iqlim dəyişikliyinin uzunmüddətli təsirlərini ortaya qoyur.

İnsan və təbiət arasında incə tarazlıq

Barnes buzlağının hekayəsi insan fəaliyyətinin təbiət üzərində nə qədər dərin təsir göstərə biləcəyini göstərir. Bu buzlaq, təxminən 2,000 il əvvəl başlayan təbii proseslərin insan əli ilə necə dəyişdirildiyini əks etdirir. İqlim dəyişməsinin gələcək buz dövrlərini təxirə salması isə insanlıq üçün yeni çağırışlar deməkdir. Bu, həm də təbiətin incə tarazlığının qorunmasının nə qədər vacib olduğunu xatırladır.