Beyin Venoz Sinuzları: Dinamik Qoruyucu Sistem Necə İşləyir?

Beyin venoz sinuzlarının gözlənilməz funksiyası

Beynin böyük damarları, yəni venoz sinuzlar, uzun müddət sadəcə maye drenajı üçün passiv borular kimi qəbul edilirdi. Lakin 2026-cı ildə aparılan yeni tədqiqat bu fikri tamamilə dəyişdi. Washington University School of Medicine və National Institute of Neurological Disorders and Stroke-un alimləri venoz sinuzların qan və beyin-omurilik mayesini aktiv şəkildə pompaladığını aşkar etdilər.

Dinamik damarlar və onların qoruyucu rolu

Venoz sinuzların divarları hamar əzələ ilə örtülüb və mikroskopik dəliklər – fenestrasiyalar – vasitəsilə maye, molekullar və mikroorqanizmlərin keçməsinə imkan verir. Bu dəliklərin diametri təxminən 1 mikrometrdir. Tədqiqat zamanı intravital görüntüləmə üsulu ilə bu damarların divarlarının daim açılıb-bağlandığı, yəni “ruffling” adlanan dinamik hərəkətlər etdiyi müşahidə olunub.

Hüceyrələrin çevikliyi və immun müdafiəsi

Endotelial hüceyrələrin çox çevik olması alimləri heyrətləndirib. Tədqiqatın aparıcılarından Jonathan Kipnis qeyd edib ki, “These junctions were opening and closing constantly” və “The endothelial cells are pliable in a way that is very, very unique”. Bu proses venoz sinuzların immun hüceyrələr üçün sərhədlərini yenidən qurmasına, iltihab və maye yığılması kimi təhlükələrə qarşı aktiv reaksiya verməsinə şərait yaradır.

İnsan və siçan modellərində aparılan tədqiqat

Tədqiqat həm siçanlarda, həm də insanlarda aparılıb və nəticələr Nature jurnalında dərc olunub. Alimlər bildirirlər ki, venoz sinuzların bu dinamikliyi mərkəzi sinir sisteminin sağlamlığını qorumaqda həlledici rol oynayır. İltihab və maye yığılması beyin funksiyalarına ciddi zərər verə bilər, lakin bu damarlar həmin təhdidlərə qarşı müdafiə xətti yaradır.

İnsan həyatına təsiri və gələcək perspektivlər

Bu kəşf nevroloji xəstəliklərin müalicəsində yeni yanaşmalar üçün ümid yaradır. Beyin damarlarının bu qədər aktiv və çevik olması, onların xəstəliklər zamanı necə reaksiya verdiyini anlamağa imkan verir. Gələcəkdə bu biliklər əsasında beyin iltihabının və təzyiqin qarşısını almaq üçün daha effektiv terapiyalar inkişaf etdirilə bilər.

Venoz sinuzların bu canlı və qoruyucu funksiyası insan beyninin mürəkkəbliyini və təbiətin incə tarazlığını bir daha göstərir.