Beynin Ön və Arxa Hissələri: Fərqli Hüceyrələrdən Necə İnkişaf Edir?

Beynin iki ayrı mənşəyi

İnsan beyni tək bir hüceyrə növündən deyil, iki fərqli progenitor hüceyrədən inkişaf edir. Bu hüceyrələr beyin ön və arxa hissələrini formalaşdırır və bu hissələr bir-birinə çox sıx bağlı olsa da, ayrı mənşəyə malikdirlər. Bu kəşf beyin inkişafı və neyroloji xəstəliklərin müalicəsi üçün yeni imkanlar yaradır.

Genetik fərqliliklər və hüceyrə mənşəyi

Ön beyin hüceyrələri Otx2 genini ifadə edir və ön/midbrain hissələrini formalaşdırır. Arxa beyin hüceyrələri isə Gbx2 geninə bağlıdır və hindbrain adlanır. Hindbrain motor neyronlarının yetişdirilməsi petri qabında mümkündür, amma ön beyin hüceyrələrindən hindbrain neyronları yaratmaq mümkün deyil. Bu, onların tamamilə ayrı mənşəyə sahib olduğunu göstərir.

Təkamül və neyronların inkişafı

Hindbrain və ön/midbrain ayrımı çox qədim təkamül köklərinə malikdir. Məsələn, 500 milyon il əvvəl mövcud olan meduzalarda belə iki fərqli sinir sistemi var. Bu, beynin müxtəlif hissələrinin ayrı-ayrılıqda inkişaf etdiyini təsdiqləyir.

Tədqiqatın elmi əhəmiyyəti

Stanford Universitetinin alimləri pluripotent kök hüceyrələrdən hindbrain motor neyronlarını yetişdirməyi bacarıblar. Bu nailiyyət motor neyron xəstəlikləri kimi ağır xəstəliklərin tədqiqatını sürətləndirəcək. Tədqiqat Nature Neuroscience jurnalında dərc olunub.

Ekspertlərin fikirləri

Alimlər bildirirlər ki, “Beynin ön hissəsi tamamilə fərqli progenitor hüceyrədən yaranır”. Əvvəllər hindbrain neyronlarını yaratmaq üçün ön və orta beyin hüceyrələri istifadə olunmağa çalışılsa da, bu mümkün deyil. İndi isə bu model sayəsində bu xəstəlikləri daha yaxşı başa düşmək və regenerativ terapiyalar üzərində işləmək mümkündür.

İnsan həyatına təsiri

Hindbrain aclıq və yuxu kimi həyati funksiyaları tənzimləyir. Onun neyronlarının petri qabında yetişdirilməsi, məsələn, spinal muscular atrophy tip 1 kimi xəstəliklərin müalicəsində yeni ümidlər yaradır. Bu xəstəlikdə uşaqlar adətən 2 yaşdan əvvəl vəfat edir və yeni tədqiqatlar onların həyatını xilas edə bilər.

Hələ cavabsız suallar

Serebellumun inkişafında üçüncü hüceyrə növünün rolu hələ tam aydın deyil və gələcək tədqiqatların mövzusu olaraq qalır.

Bu kəşf beyin inkişafının mürəkkəbliyini və onun müxtəlif hissələrinin necə ayrı yollarla formalaşdığını göstərir. İnsanların həyatını dəyişə biləcək yeni müalicə üsullarının inkişafı üçün mühüm addımdır.