BMT-nin Şok Hesabatı: Okeanlarımız Dərin Ekoloji Böhranla Üz-üzədir

Okeanların vəziyyətində kritik dəyişikliklər

BMT-nin yeni hesabatı dünya okeanlarının dərin böhran yaşadığını göstərir. 86 ölkədən 600-ə yaxın alim tərəfindən 2021-2025-ci illəri əhatə edən araşdırmada okeanların istiləşməsi, səviyyəsinin yüksəlməsi, çirklənməsi və bioloji müxtəlifliyin azalması ciddi narahatlıq doğurur.

İstiləşmə və səviyyə artımı

2015-ci ildən sonra dəniz səviyyəsi ildə 2 millimetrdən 4.3 millimetrə yüksəlib. Okean istiliyində artımın təxminən 16 faizi 2018-ci ildən sonra baş verib. Xüsusilə Atlantik okeanı və Hind və Sakit okeanlarının cənub hissələri ən çox istiləşən bölgələrdir. Bu dəyişikliklər iqlim dəyişikliyinin okeanlara təsirinin əsas göstəriciləridir.

Plastik tullantıların dağıdıcı təsiri

Hər il təxminən 52.1 milyon ton plastik tullantı istehsal olunur və onların böyük hissəsi okeanlara axır. Bu, dəniz həyatını təhlükəyə atır və minlərlə dəniz növünün yaşamına mənfi təsir göstərir.

Okeanların planetdə rolu və qorunması

Okeanlar planetimizin 70 faizini əhatə edir və iqlimin tənzimlənməsində əsas rol oynayır. Okeanlar atmosferdəki karbon dioksidin 30 faizini və artıq istiliyin 90 faizini udur. Lakin okean dibinin yalnız 27 faizi xəritələşdirilib, dərin dəniz ekosistemləri isə hələ az öyrənilib.

Yeni beynəlxalq təşəbbüslər və problemlər

Bu il qüvvəyə minən Yüksək Dənizlər Müqaviləsi okeanın iki üçüncüsünü qorumağı hədəfləyir. Lakin qlobal okean idarəçiliyində parçalanma müşahidə olunur. ABŞ dərin okean müşahidə sistemini ləğv etməyi planlaşdırır, Avropa İttifaqı isə öz sistemlərini gücləndirməyi vəd edir.

Ekspert rəyi və çağırış

Hesabatda iqlim dəyişikliyinin okean sağlamlığına ən böyük təhdid olduğu vurğulanır. Rafael González-Quirós qeyd edir ki, okeanın sağlam və davamlı olması üçün qlobal, koordinasiyalı tədbirlər görülməlidir.

İnsanların və gələcəyin perspektivi

Okeanların vəziyyətinin pisləşməsi sahil zonalarında yaşayan növlərin həyatına mənfi təsir edir və planetin ekoloji tarazlığını pozur. Bu, həm təbiət, həm də insan cəmiyyətləri üçün ciddi çağırışdır. İndi hər kəsin məsuliyyəti okeanların qorunmasına yönəlməlidir.