Böyük Hadron Kollayderində kvant dolaşıqlığının sirri ilk dəfə açıldı!

Böyük Hadron Kollayderində “sehrli” hissəciklər kəşf edildi

Böyük Hadron Kollayderində (BHK) aparılan tədqiqatlar kvant hesablama sahəsində yeni imkanlar açır. ATLAS detektorunda top kvarklar və anti-top kvarklar arasında rekord səviyyədə kvant dolaşıqlığı müşahidə olunub. Bu hissəciklər kainatdakı ən ağır elementar hissəciklərdir və adi kvarklardan fərqli olaraq daha uzun müddət birləşmədən qala bilirlər.

Kvant dolaşıqlığı — uzaq məsafədə olan hissəciklərin bir-birinə təsir etdiyi kvant fenomenidir. Bu xüsusiyyət kvant kompüterlərinin sürətini və hesablama gücünü artırmaq üçün əsasdır. Top kvarkların belə yüksək səviyyədə dolaşması kvant texnologiyalarının inkişafında yeni perspektivlər yaradır.

BHK diametri 8.6 kilometr olan nəhəng halqa şəklində qurulub. Burada protonlar yüksək sürətlə toqquşdurularaq kainatın yaranma anındakı şərait təkrarlanır. Bu toqquşmalar sayəsində alimlər elementar hissəciklərin davranışlarını öyrənir və kvant hesablama sahəsində yeni məlumatlar əldə edirlər.

ATLAS tədqiqatçıları bildirirlər ki, top kvarklar və anti-top kvarklar arasındakı uzunmüddətli kvant dolaşıqlığı kvant kompüterlərinin inkişafında istifadə edilə bilər. Kvant sistemləri ənənəvi bitlərdən fərqli olaraq, mürəkkəb kvant vəziyyətləri sayəsində daha güclü hesablama imkanları təqdim edir.

Bu kəşf yalnız fundamental fizika üçün deyil, həm də texnologiya sahəsində inqilabi dəyişikliklərin başlanğıcıdır. Kvant kompüterləri məlumatların emal sürətini artıraraq, tibb, maliyyə və təhlükəsizlik kimi sahələrdə yeniliklərə yol aça bilər. Alimlərin növbəti məqsədi bu texnologiyanın praktik tətbiqlərini genişləndirməkdir.