Çernobıl Radiasiyası Uşaqların Genlərinə Dərin İz Buraxdı

Çernobıl radiasiyasının uzunmüddətli genetik izi

1986-cı il aprelin 26-da baş verən Çernobıl nüvə qəzası təkcə insan həyatı üçün deyil, həm də genetik sağlamlıq üçün uzunmüddətli təhlükələr yaradır. Almaniyanın Bonn Universitetindən Peter Krawitz rəhbərliyindəki beynəlxalq tədqiqat qrupu, radiasiyaya məruz qalmış təmizləyicilərin və digər şəxslərin genomlarını ardıcıllıqla oxuyaraq, onların DNT-sində yeni mutasiyaların olduğunu aşkar edib.

Radiasiyanın valideynlərdən uşaqlara ötürülməsi

Tədqiqat göstərir ki, radiasiyaya məruz qalmış ataların uşaqlarında mutasiyaların sayı daha çoxdur. Bu mutasiyaların çoxu kodlamayan DNT bölgəsində yerləşir və hüceyrələrdə gözlə görünmür. Maraqlıdır ki, bu dəyişikliklər genetik xəstəlik riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırmır, lakin ionlaşdırıcı radiasiyanın yaratdığı zədələnmələrin nəsildən-nəsilə ötürülməsi mümkündür.

Radiasiyanın DNT-yə təsiri və transgenasiya

Ionlaşdırıcı radiasiya hüceyrədə su molekullarını ionlaşdıraraq reaktiv oksigen növlərinin yaranmasına səbəb olur. Bu isə DNT zəncirlərinin qırılması və ya DNT bazalarının oksidləşmə zədələnmələrinə gətirib çıxarır. Bundan əlavə, xromosomların qırılması və parçaların digər xromosomlara yapışması (translokasiya) kimi mutasiyalar da baş verə bilər. Tədqiqatın əsas nəticələrindən biri odur ki, ataların radiasiyaya məruz qalması nəticəsində yaranan mutasiyalar nəsildən-nəsilə ötürülə bilər.

Ekspert rəyi və tədqiqatın əhəmiyyəti

Peter Krawitz bildirir ki, “Belə təsirlərin araşdırılması effektiv profilaktik tədbirlərin hazırlanması üçün vacibdir.” Bu tədqiqat ionlaşdırıcı radiasiyanın uzunmüddətli və nəsildən-nəsilə ötürülən təsirlərini elmi əsaslarla ilk dəfə sübut edir. Həmçinin, tədqiqatda Almaniyanın soyuq müharibə dövründə fəaliyyət göstərmiş hərbi radar operatorlarının da genomları araşdırılıb və radiasiya təsirlərinin geniş spektrdə olduğu təsdiqlənib.

İnsan həyatı və gələcək perspektivlər

Bu kəşf radiasiyaya məruz qalmış insanların və onların övladlarının sağlamlığına dair yeni suallar yaradır. Valideynlərin genetik dəyişiklikləri uşaqlara ötürməsi gələcək nəsillərin sağlamlığı üçün riskləri anlamaq və qarşısını almaq baxımından önəmlidir. Bu tədqiqatlar radiasiya təhlükəsizliyi və genetik sağlamlıq sahəsində gələcək araşdırmalar üçün əsas yaradır.

Çernobıl faciəsinin genetik izləri hələ uzun illər insanları düşündürəcək, lakin bu tədqiqatlar gələcək nəsillərin qorunması üçün ümid işığıdır.