Çilidə Vera Rubin Teleskopu: Kainatın 10 illik Sirlərini Necə Açıqlayır?

Vera Rubin Teleskopu Çilidə fəaliyyətə başlayır

Çilinin Cerro Pachón dağında yerləşən Vera C. Rubin Observatory, kosmik tədqiqatlarda yeni dövr açmağa çox yaxındır. 8.4 metr diametrli teleskop, Legacy Survey of Space and Time (LSST) adlı 10 illik layihə üçün hazırlanıb. Bu layihə cənub səmasının bütün görünən hissəsini hər 3-4 gündə bir dəfə çəkərək, 10 il ərzində hər səmanı təxminən 800 dəfə müşahidə edəcək.

Böyük kamera və məlumat həcmi

Teleskopda quraşdırılan 3,200 meqapikselli rəqəmsal kamera hazırda dünyada ən böyükdür. Bir şəkil çəkildikdə, onun ölçüsü 400 HD televizor ekranını dolduracaq qədər böyükdür. Gecəlik toplanan məlumat həcmi isə təxminən 20 terabayt təşkil edir – bu, böyük məlumatların işlənməsi və saxlanması üçün ciddi imkanlar tələb edir.

Tikinti və işə başlama mərhələləri

Teleskopun tikintisi 2025-ci ilin sentyabrında başa çatıb, əməliyyatlara keçid isə oktyabr ayında reallaşıb. İlk işıq şəkilləri 2025-ci ilin iyun ayında ictimaiyyətə təqdim olunub. Rəsmi tədqiqat işlərinin başlanması isə yaxın günlərdə gözlənilir.

Kəşflər və avtomat xəbərdarlıqlar

Vera Rubin Teleskopu fevral ayından bəri gecə təxminən 100,000 avtomat xəbərdarlıq göndərir. Bu xəbərdarlıqlar yeni supernovaların tapılmasına və təsdiqinə kömək edir. Artıq 11,000-dən çox yeni Günəş sistemi obyekti kəşf olunub. Tam əməliyyatlarda xəbərdarlıqların sayı milyonlarla çatacaq.

İctimaiyyət və vətəndaş elmi

Layihə çərçivəsində Comet Catchers adlı vətəndaş elmi proqramı fəaliyyət göstərir. Bu proqram vasitəsilə adi insanlar da kosmik kəşflərə qatılır. Birinci məlumat önizləməsi kiçik prototip kamera ilə mövcuddur, ikinci önizləmə isə 2026-cı ilin yayında təqdim olunacaq.

Vera Rubin Teleskopu kainatın sirrlərini açmaq üçün insanlıq tarixində əvəzsiz bir imkan təqdim edir. Bu layihə həm astronomiya elminə, həm də insanlara yeni perspektivlər qazandıracaq.