Çin Yazısının Tarixi və Rəqəmsal Dönüşümdə Yeni Dövrün Başlanğıcı

Çin yazısının qədim kökləri

Çin yazısı eramızdan əvvəl təxminən 1200-cü ildə oracle sümüklərində ilk dəfə istifadə olunub. Bu qədim simvollar, Mesopotamiyanın künəiform yazısı və Misirin hiyeroglifləri kimi, insanlığın ən erkən yazı sistemlərindən biridir. Misir hiyeroglifləri eramızın IV əsrinə qədər istifadə edilsə də, Çin yazısı əsrlər boyunca inkişaf edərək Yaponiya və Koreya kimi qonşu ölkələrin yazı sistemlərinə də təsir göstərib.

Yazının texnoloji inqilabı və dəyişikliklər

XIX əsrin əvvəllərində Çin yazısında təxminən 47,000 simvol mövcud idi. Unicode standartında isə hazırda təxminən 100,000 Çin simvolu qeyd olunub. 1919-cu ildə Çin tipmaşının kommersiyalaşdırılması cəhdləri uğursuz olsa da, 1958-ci ildə Pinyin sistemi rəsmi olaraq qəbul edildi. Bu sistem Çin dilinin rəqəmsal yazı üçün əlçatanlığını artırdı və günümüzdə Çinlilər Pinyin-dən əsasən rəqəmsal yazışmalarda istifadə edirlər.

Mao Zedong və yazı sisteminin gələcəyi

1936-cı ildə Çin Kommunist Partiyasının lideri Mao Zedong ilk dəfə qərb jurnalistinə verdiyi müsahibədə bildirmişdi ki, “daha tez, ya gec Çin simvollarından tamamilə imtina etməliyik” ki, kütlələr yeni sosial mədəniyyətə tam qatıla bilsinlər. Bu, yazı sistemində radikal dəyişikliklərin mümkünlüyünü göstərir. Lakin ənənə və mədəniyyətin qorunması bu prosesdə hələ də böyük rol oynayır.

Rəqəmsal texnologiyanın təsiri və gələcək perspektivlər

XX əsrin sonuna qədər yazı texnologiyası əsasən passiv idi. Kompüterlərin inkişafı ilə səhvlərin avtomatik düzəldilməsi və mətn yazılması mümkün oldu. 2024-cü ildə ABŞ universitet tələbələrinin 96%-i ChatGPT kimi süni intellekt alətlərindən istifadə edib, 69%-i isə yazı tapşırıqlarında ondan yararlanıb. Bu rəqəmlər göstərir ki, yazı texnologiyaları həm təhsil, həm də gündəlik həyat üçün əvəzsiz vasitəyə çevrilir.

İnsanlar və yazı arasında yeni əlaqə

Çin yazısının ənənəvi əl ilə yazılması yavaş-yavaş unudulur. Bu, həm mədəni itki, həm də texnoloji inkişafın gətirdiyi yeni imkanlar deməkdir. İnsanlar indi daha çox rəqəmsal vasitələrlə ünsiyyət qurur, amma qədim simvolların ruhu hələ də yaşamaqdadır. Bu tarixi yazı sistemi həm keçmişin yaddaşı, həm də gələcəyin açarıdır.