Cotesia vestalis virusu: Təbiətin gizli müharibəsi

Təbiətin gizli müharibəsi: Cotesia vestalis və polilla

Cotesia vestalis adlı parasitoid arı, polilla larvasının içinə yumurtalarını yerləşdirir və orada virus vasitəsilə polillanın testis inkişafını ciddi şəkildə zəiflədir. Bu virus, polillanın spermatogenezini kəsərək, onun reproduktiv qabiliyyətini azaldır.

Virusun hüceyrə səhnəsindəki oyunu

Virusun PTP fermenti Rad9A adlı zülalla birləşərək, hüceyrə ölümünü (apoptoz) tənzimləyir. Nəticədə, polillanın testisində hüceyrə ölümü 95%-ə çatır. Virus polillanın immun sistemindən qaçaraq, onun müdafiəsini proqramlaşdırır və spermatogoniyaların inkişafını pozur.

Parazitizm yalnız erkəklərə deyil

C. vestalis həm erkək, həm də dişi larvaları parazit edir. Virusun spermatogenezə təsiri dişi larvalarda da araşdırılır, lakin nəticələr hələ tam təsdiqlənməyib. Bu, gələcək tədqiqatlar üçün maraqlı və həyəcanverici sahədir.

Kənd təsərrüfatında zərərvericilərlə mübarizə

Plutella xylostella polilla növü brasicə bitkilərinin əsas zərərvericisidir və onunla mübarizəyə ildə 1-2 milyard avro (təxminən 3.4-6.8 milyard AZN) sərf olunur. Zərərvericilər səbəbindən ümumi itkilər isə 5 milyard avro (təxminən 17 milyard AZN) təşkil edir. İspaniyada 10.000-dən çox parasitoid arı növü mövcuddur, lakin C. vestalis hələ kənd təsərrüfatında geniş istifadə olunmur. Digər parasitoid arılar, məsələn, Anagyrus vladimiri və Afidius colemani, artıq tətbiqdədir.

Ekspertlərin fikirləri

Zhizhi Wang və José Manuel Royo kimi alimlər bildirirlər ki, C. vestalis supressiya aktiv strategiyasını qəbul edir, yəni virus vasitəsilə zərərvericinin reproduktiv sistemini hədəfləyərək onun yayılmasını əngəlləyir. Bu, biopestisid kimi yeni yanaşmaların inkişafına yol açır.

İnsan və təbiət üçün perspektivlər

Virusun PTP zülalının biopestisid kimi istifadəsi kənd təsərrüfatında kimyəvi pestisidlərə alternativ ola bilər. Bu, həm ətraf mühitin qorunmasına, həm də fermerlərin iqtisadi yükünün azalmasına xidmət edir. Virusun digər lepidoptera növlərində təsiri isə hələ tam məlum deyil, bu da gələcək tədqiqatların önəmini artırır.

Cotesia vestalis-in təbiətdəki bu incə, amma güclü müdaxiləsi zərərvericilərlə mübarizədə yeni və daha təbii üsulların qapısını açır. Bu, kənd təsərrüfatı üçün həm ümid, həm də çağırışdır.