CRISPR qripə qalib gələ bilərmi? Elmdə inqilabın astanası

Crispr Texnologiyası ilə Qripə Qarşı Mübarizə

Avstraliyanın Peter Doherty İnfeksiya və İmmunitet İnstitutunun alimləri qrip virusuna qarşı mübarizədə yeni bir yanaşma təqdim ediblər. Onların fikrincə, gen redaktəsi texnologiyası olan Crispr, qrip virusunun genetik kodunu hədəf alaraq onun yayılmasını dayandıra bilər.

Cas13 Enzimi və Onun Gücü

Crispr texnologiyası əsasən Cas9 enzimi ilə tanınır, lakin qripə qarşı mübarizədə Cas13 enzimi daha çox diqqət çəkir. Cas13, RNT əsaslı virusları hədəf alaraq onları təsirsiz hala gətirə bilir. Bu texnologiya, qrip virusunun genetik kodunu hədəf alaraq onun çoxalmasını dayandırır, beləliklə infeksiyanı genetik səviyyədə dayandırır.

Yeni Müalicə Yanaşması

Alimlər qripə qarşı yeni bir yanaşma olaraq Cas13 enzimi ilə işləyən burun spreyi və ya inyeksiya hazırlamaq üzərində işləyirlər. Bu sistem lipid nanopartikulları vasitəsilə infeksiyalı hüceyrələrə molekulyar təlimatlar çatdırır. İki mərhələli prosesdə, birinci molekul hüceyrələrə Cas13 istehsal etməyi öyrədir, ikinci molekul isə Cas13-ü qrip virusunun spesifik genetik bölgələrinə yönəldir.

Qripin Genetik Kodunda Zəifliklər

Crispr texnologiyası, qripin genetik kodunun "konservləşdirilmiş" bölgələrini hədəf alır. Bu bölgələr virusun bütün növlərində mövcuddur və onun sağ qalması üçün vacibdir. Ənənəvi antiviral dərmanlar yalnız müəyyən qrip növlərini hədəf alır və tez-tez müqavimət yaradır. Lakin bu texnologiya daha geniş təsir gücünə malikdir.

Təhlükəsizlik və Çətinliklər

Harvard Universitetinin Wyss İnstitutunda aparılan ilkin təhlükəsizlik testlərində Cas13-ün insan hüceyrələrində heç bir mənfi təsir yaratmadığı müşahidə olunub. Lakin alimlər, bu texnologiyanın insan orqanizmində hansı immun reaksiyalara səbəb ola biləcəyini və ya "off-target" təsirlərinin olub-olmayacağını araşdırmağa davam edirlər.

Alternativ Yollar

Digər alimlər isə Cas9 enzimi ilə insan genetik kodunu dəyişdirərək qripə qarşı müqavimət yaratmağın yollarını araşdırırlar. Məsələn, qrip virusunun hüceyrələrə daxil olması üçün vacib olan SLC35A1 geni hədəf alınaraq qripin yayılması dayandırıla bilər. Bu yanaşma, virusun insan orqanizmindəki zəif nöqtələrini müəyyən edərək onları təsirsiz hala gətirmək məqsədi daşıyır.

Gələcəyə Baxış

Hər il qripdən minlərlə insan həyatını itirir. Crispr texnologiyası bu pandemiyanın qarşısını almaq üçün yeni ümidlər yaradır. Lakin bu texnologiyanın geniş miqyasda tətbiq olunması üçün hələ çox iş görülməlidir. Alimlər, insan orqanizminin bu texnologiyaya necə reaksiya verəcəyini və onun effektivliyini tam təsdiqləmək üçün əlavə tədqiqatlar aparmağa davam edir.