Dağların Sirri: Green River və Litosfer Damcıları İlk Dəfə Aşkar Edilir

Dağların altından damcı kimi düşən sirr

Green River, Kolorado çayının ən böyük qoludur və Uinta dağlarını keçərək bu çaya birləşir. Lakin onun marşrutu səkkiz milyon ildən az yaşa malikdir, halbuki Uinta dağları 50 milyon il əvvəl yaranıb. Bu ziddiyyət geoloqları uzun müddət düşündürüb.

Litosfer damcıları nədir?

Son tədqiqatlar göstərir ki, dağların altında yer qabığının sıx maddələrindən ibarət litosfer damcıları yaranır. Bu damcılar dağların müvəqqəti aşağı çəkilməsinə səbəb olur. Green River-in marşrutunun yaranması da məhz bu proseslə bağlıdır.

Kanyonun dərinliyi və geoloji anomaliya

Green River Uinta dağlarında 700 metr dərinlikdə kanyon yaradıb. Seysmik görüntüləmə 50-100 km enində və 200 km dərinliyində anomaliya aşkar edib. Bu, dağların altındakı qabığın gözləniləndən daha dar olduğunu göstərir. Litosfer damcılarının ayrılması 2-5 milyon il əvvəl baş verib və bu, dağların müvəqqəti aşağı çəkilməsinə səbəb olub.

Qitə bölməsində dəyişiklik

Green və Kolorado çaylarının birləşməsi Şimali Amerikanın qitə bölməsini dəyişib. Bu birləşmə okeanlara axan çayların ayrılmasını təmin edib. Bu isə regionun ekoloji və coğrafi inkişafına təsir göstərib.

Ekspertlərin fikri

University of Glasgow-dan Adam Smith bildirir ki, “litosfer damcılarının torpağı aşağı çəkdiyini göstərmək üçün kifayət qədər sübut topladıq”. O əlavə edir ki, “bu tədqiqat litosfer damcılarının daha çox tektonik sirrin açarı olduğunu göstərməyə kömək edəcək”.

İnsan və təbiət üçün əhəmiyyəti

Bu kəşf geoloji proseslərin daha dərindən başa düşülməsinə yol açır. Dağların müvəqqəti aşağı çəkilməsi və yenidən qalxması kimi proseslər təbiətin davamlı dəyişən ritmini göstərir. Green River boyunca yaşayan icmalar isə bu dəyişikliklərin uzunmüddətli təsirlərini hiss edə bilərlər.

Green River və litosfer damcıları arasındakı əlaqə təbiətin dərin qatlarında baş verən sirrlərin üzə çıxmasına imkan yaradır. Bu, həm elmi, həm də insan həyatına təsir edən geoloji proseslərin yeni pəncərəsini açır.