Dəniz Dibində Sürətli Magma Axını: Tektonik Hərəkətlər Yeni Təhlükə Yaradır?

Okeanın dərinliklərində nadir geoloji proses

Yer qabığının böyük hissəsi okeanın altında yerləşir və burada baş verən tektonik proseslər hələ də sirrini qoruyur. 2024-cü ilin aprelində Fransız alim Jean-Yves Royer-in rəhbərliyi ilə yerləşdirilən OHA-GEODAMS müşahidə aparatı Amsterdam adası yaxınlığında dərin okean şəraitində nadir bir hadisəni qeydə aldı.

Magma axını və yer qabığının sürətli ayrılması

Orta okean sıradağları (mid-ocean ridges) təxminən 65,000 km uzunluğa malikdir və burada yer qabığı davamlı hərəkətdədir. East Pacific Rise isə sürətlə genişlənən ən aktiv orta okean sıradağlarından biridir. Aprel ayında müşahidə olunan magma axını təxminən 150 milyon kub metr həcmində olub. Bu zaman yer qabığı saniyədə 5 santimetr sürətlə ayrılıb ki, bu da normal sürətdən təxminən yarım milyon dəfə sürətlidir.

Tektonik hərəkətlərin sakitliyi və zəlzələlərin başlanğıcı

Maraqlıdır ki, magma axını zamanı zəlzələlər ya çox az, ya da ümumiyyətlə olmayıb. Bu, magma ilə əlaqəli tektonik hərəkətlərin sarsıntısız (aseysmik) xarakterini göstərir. Lakin magma axını dayandıqdan sonra zəlzələlər başladı və əsasən üfüqi hərəkətləri əhatə edən strike-slip tipində oldu. Bu, yeraltı magma rezervuarının boşalması və dəniz dibinin çökməsi ilə əlaqələndirilir.

Hadisənin geoloji və elmi əhəmiyyəti

Bu müşahidələr əvvəlki tədqiqatlardan fərqlənir və dəniz dibində tektonik və maqmatik proseslərin birgə mürəkkəbliyini ortaya qoyur. Hadisə Saint Paul-Amsterdam vulkanik platosu yaxınlığında baş verib. OHA-GEODAMS müşahidə aparatı dərin okean şəraitində uzun müddət işləmək üçün hazırlanıb və bu kəşf geoloqlar üçün yeni imkanlar açır.

İnsan və təbiət üçün təsirləri

Sakit və sürətli tektonik hərəkətlərin bir arada baş verməsi dəniz dibindəki geoloji proseslərin daha yaxşı başa düşülməsinə kömək edir. Bu isə zəlzələ və vulkan fəaliyyətlərinin proqnozlaşdırılmasında mühüm rol oynaya bilər. Hər yeni müşahidə insanlara planetimizin dərinliklərində baş verənləri daha yaxından izləmək imkanı verir.