Dərin Dənizdə İşıqsız Oksigen İstehsalı: Həyat Anlayışımız Necə Dəyişir?

Dərin dənizin sirli oksigen mənbəyi

Sakit Okeanın Clarion-Clipperton zonasındakı polimetallik nodullar 4000 metr dərinlikdə, tam qaranlıqda oksigen istehsal edir. Bu nodullar nikl, manqan, mis, sink və kobalt kimi qiymətli metallarla zəngindir və "daş içində batareya" kimi fəaliyyət göstərir. Onların səthində yaranan təxminən 0.95 volt gərginlik dəniz suyunun elektrolizini təmin edir və nəticədə işıq olmadan oksigen yaranır.

Kəşfin elmi və sosial əhəmiyyəti

2024-cü ildə Nature Geoscience jurnalında dərc olunan tədqiqatın aparıcısı, Şotlandiyanın Dəniz Elmləri Assosiasiyasından dərin dəniz ekologu Endryu Svitman bildirir ki, dərin dənizdə oksigen səviyyəsinin artması həyatın başlanğıcına dair ənənəvi nəzəriyyələri dəyişə bilər. 2023-cü ildə bakteriya və arxeaların qaranlıq oksigen yaratdığı laboratoriya şəraitində sübut olunub. Hətta mikroorqanizmlər öldürüldükdən sonra da oksigen səviyyəsi yüksəlməyə davam edib.

Ekosistemlərin qorunması və gələcək çağırışlar

Dərin dəniz mədənçiliyi ilə bağlı 25 ölkə Beynəlxalq Dəniz Dibinin İdarəetmə Təşkilatından (ISA) moratorium və ya ehtiyatlı dayandırma tələb edir. Scripps Okeanografiya İnstitutundan Lisa Levin dərin dəniz nodullarının qorunmasının vacibliyini vurğulayaraq, ekosistemlərin pozulmasının gözlənilməz və bəlkə də geri dönməz nəticələrə yol aça biləcəyini bildirir. Bu səbəbdən əlavə tədqiqatlar və ehtiyatlı yanaşma zəruridir.

İnsanlıq üçün yeni üfüqlər

Bu kəşf dərin dənizin hələ də sirrlərlə dolu olduğunu göstərir. Qaranlıq oksigen istehsalı həyatın başlanğıcına yeni baxış gətirir və dəniz ekosistemlərinin qorunmasının nə qədər vacib olduğunu bir daha xatırladır. İnsanlar üçün bu, həm təbiətin möcüzəsi, həm də məsuliyyət çağırışıdır.