Dərin Dənizdə Tünd Oksigenin Sirlərini Kəşf Edən Alimlər

Dərin dənizdə tünd oksigenin sirri

2024-cü ildə Nature Geoscience jurnalında dərc olunan araşdırma Sakit okeanın 4000 metr dərinliyində tünd oksigenin mövcudluğunu təsdiqləyib. Bu oksigen növü polimetallik nodullarda aşkar olunub və su molekullarının parçalanmasında katalizator rolunu oynaya bilər.

Tədqiqatın məqsədi və maliyyələşməsi

Nippon Foundation 5,2 milyon ABŞ dolları (təxminən 8,8 milyon AZN) məbləğində qrant ayıraraq tədqiqatların genişləndirilməsinə dəstək verib. 2026-cı ilin may ayında alimlər Clarion–Clipperton zonasında yeni sonda yerləşdirərək tünd oksigenin yaranma mexanizmini daha dərindən araşdıracaqlar.

Yeni texnologiyalar və metodlar

Scottish Association for Marine Science-dən Andrew Sweetman dəniz dibində tünd oksigeni ölçmək üçün xüsusi iki sonda hazırlayıb. Bu sondalar pH səviyyəsini ölçmək üçün sensorlarla təchiz olunub, əvvəlki modellərdə isə bu mümkün deyildi. Boston University-dən Jeff Marlow mikrobların, mineralların və metabolik fəaliyyətin xəritəsini çıxaracaq.

Kimyəvi və bioloji faktorların rolu

Northwestern University-dən Franz Geiger polimetallik nodullarda təzyiq kamerası ilə təcrübələr aparacaq və elektron mikroskop vasitəsilə nodulların səthindəki kimyəvi vəziyyəti araşdıracaq. Elektrodlar nodullar üzərində gərginlik fərqlərini ölçəcək. Bu tədqiqatlar tünd oksigenin yaranmasında həm elektrokimya, həm də bioloji proseslərin rolunu aydınlaşdırmağa kömək edəcək.

İnsan və ekosistem üçün əhəmiyyəti

Tünd oksigenin dəniz dibində necə əmələ gəlməsi və onun ekosistemə təsiri hələ tam məlum deyil. Lakin bu kəşf dəniz həyatının kimyəvi və bioloji proseslərini yenidən düşünməyə vadar edir. Alimlər bildirir ki, mikroblar və mineralların qarşılıqlı təsiri tünd oksigenin yaranmasında əsas rol oynaya bilər.

Bu tədqiqatlar dəniz biologiyası və okean kimyasında yeni səhifə açır. İnsanlar üçün isə dərin dənizlərin sirli dünyasını anlamaq, ekosistemlərin qorunması və yeni biotexnoloji imkanların kəşfi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.