Yeddi Yeni Kvazar Linzası: DESI Məlumatları Nəyi Kəşf Etdi?

Kvazarlar və cazibə linzalarının sirri

Astronomiyanın ən maraqlı suallarından biri superkütləvi qara dəliklərin necə inkişaf etməsidir. Ohio State Universitetinin tədqiqatçıları DESI (Dark Energy Spectroscopic Instrument) məlumatlarını süni intellektlə araşdıraraq, cazibə linzaları kimi fəaliyyət göstərən yeddi yeni kvazar namizədi kəşf ediblər.

DESI kataloqu və maşın öyrənməsi

DESI kataloqunda təxminən 800 000 kvazar qeydə alınıb. Tədqiqatda maşın öyrənməsi modeli istifadə edilərək cazibə linzalarının incə izləri axtarılıb. Model əvvəlcə simulyasiya edilmiş nümunələr üzərində öyrədilib, sonra isə DESI kataloqunda təxminən 200 namizəd seçilib. Onlardan yeddi yeni kvazar linzası namizədi müəyyən olunub. Bu kəşflər oxşar sistemlərin sayını təxminən iki dəfə artırıb.

Kvazarlar superkütləvi qara dəliklərin “uşaq şəkilləri”dir

Tədqiqatın baş müəllifi, Ohio State Universitetinin astronomiya üzrə magistr tələbəsi Everett McArthur kvazarları “superkütləvi qara dəliklərin uşaq şəkilləri” adlandırır. Kvazarlar aktiv şəkildə qaz və toz udan superkütləvi qara dəliklərin işıqlı mərkəzləridir. Onların işığı cazibə linzaları vasitəsilə əyilərək daha uzaq obyektləri böyüdür. Bu fenomen qara dəliklərin necə böyüdüyünü və qalaktikaların formalaşmasını anlamağa kömək edir.

Tədqiqatın əhəmiyyəti və gələcək addımlar

Bu kəşf superkütləvi qara dəliklərin inkişafını və kainatın erkən dövrlərini anlamaq üçün yeni imkanlar yaradır. Nəticələr 22 iyul 2026-cı ildə The Astrophysical Journal jurnalında dərc olunub. Yeni kvazar linzalarının təsdiqlənməsi üçün əlavə müşahidələr tələb olunur. Bu, astronomların kainatın ən sirli obyektlərini daha dərindən araşdırmasına imkan verəcək.

Kvazarların cazibə linzaları kimi fəaliyyəti onların işığını əyərək daha uzaq və zəif obyektləri görməyə imkan verir. Bu isə kainatın dərinliklərinə baxışımızı genişləndirir və insanlığın kosmik anlayışını zənginləşdirir.