Dipfeyklər maliyyə fırıldaqçılığını necə yeni səviyyəyə qaldırır?

Dipfeyklər və süni intellekt fırıldaqçılığı necə dəyişdirir

2024-cü ilin yanvarında Böyük Britaniyanın Arup şirkətinin Honkonqdakı ofisində baş verən hadisə süni intellektin yaratdığı dipfeyklərin təhlükəsini göstərdi. Bir əməkdaş, maliyyə direktorunun videobağlantı ilə verdiyi göstəriş əsasında, 25 milyon dollar (təxminən 42,5 milyon manat) dəyərində vəsaiti fırıldaqçılara göndərdi. Sonradan məlum oldu ki, videoda əslində direktor və digər əməkdaşlar olmayıb, onların səsi və görüntüsü süni intellekt proqramı ilə saxtalaşdırılmışdı.

2025-ci ilin fevralında İtaliyada müdafiə naziri Gvido Krozettonun səsi süni intellekt vasitəsilə imitasiya edildi və bu yolla ən azı bir qurban 1 milyon avro (təxminən 35 milyon manat) itirdi. Bu fırıldaqçılıq zəngləri məşhur biznesmenlərə, o cümlədən Giorgio Armani, Prada və Pirelli şirkətlərinin rəhbərlərinə, həmçinin "İnter" futbol klubunun keçmiş sahibinə gəldi.

Deloitte şirkətinin 2024-cü ildə apardığı araşdırmaya görə, ABŞ-da maliyyə mütəxəssislərinin 40%-dən çoxu dipfeyklərlə qarşılaşıb, 90%-i isə generativ süni intellektin fırıldaqçılıqda aktiv istifadə olunduğunu bildirir. Proqnozlara görə, 2027-ci ilə qədər ABŞ-da dipfeyklə bağlı itkilər 40 milyard dolları (təxminən 68 milyard manat) ötəcək.

Darknetdə dipfeyk yaratmaq üçün proqram təminatı 20 dollardan (təxminən 34 manat) başlayaraq satılır və artıq 5 dəqiqəyə pulsuz dipfeyk hazırlamaq mümkündür. Bu, fırıldaqçılıq əməliyyatlarının daha əlçatan və geniş yayılmasına səbəb olur.

Rusiya banklarında da dipfeyk fırıldaqçılığında artım müşahidə olunur. 2025-ci ildə Sberbank məmurlarının adından edilən fırıldaqçılıq cəhdləri 10 dəfə artıb. VTB bankı da rəhbər şəxslərin adından edilən fırıldaqçılıq cəhdlərinin artdığını bildirir. Dom.RF bankı isə bu təhlükəyə qarşı tranzaksiya və sessiya məlumatlarının analizindən istifadə edir.

PwC şirkəti fırıldaqçı chatbotların sayının artdığını vurğulayır. ACAMS təşkilatı 2026-cı ildə süni şəxsiyyətləri dipfeyklərdən sonra ikinci ən böyük təhlükə kimi qiymətləndirir. Positive Technologies şirkəti isə 2025-ci ildə dipfeyklərin əsas kibertəhlükə olduğunu bildirir.

MD Audit şirkətinin texniki direktoru Yuri Tyurin hesab edir ki, dipfeyklər korporativ hücumlarda daha təhlükəlidir. Bu texnologiya milyonlarla insanı eyni anda hədəfə ala bilir. Sosial mühəndislik sxemləri getdikcə daha inandırıcı və təhlükəli olur.

Dipfeyklərin sürətlə artması və əlçatanlığı maliyyə sektorunda ciddi narahatlıq yaradır. Hüquqi tədbirlər və mübarizə texnologiyaları hələ tam formalaşmayıb, amma bu sahədə işlər davam edir. İnsanların diqqətli olması və yeni təhlükələrə qarşı hazırlıqlı olması həyati əhəmiyyət daşıyır.