Dünyada azyaşlıların sosial şəbəkələrə girişinə niyə sərt məhdudiyyətlər qoyulur?

Uşaqların onlayn dünyası təhlükə altında

Dünyada sosial şəbəkələrə azyaşlıların sərbəst girişi tədricən məhdudlaşdırılır. ABŞ-da Silicon Valley şirkətlərinə qarşı məhkəmə qərarlarının artması bu mövzunun nə qədər aktuallığını göstərir. Lakin az ölkə sosial şəbəkələrdə yaş məhdudiyyəti tətbiq edir.

Avstraliya sərt addım atır

Dekabr 2025-ci ildən Avstraliya 16 yaşdan aşağı uşaqların sosial şəbəkələrə girişini tam qadağan edəcək. Qanunu pozan şirkətlərə 49,5 milyon avstraliya dolları (təxminən 70 milyon AZN) cərimə tətbiq olunacaq. Bu, uşaqların onlayn təhlükəsizliyini təmin etməkdə ciddi siqnaldır.

Asiyada da məhdudiyyətlər genişlənir

Malayziya 16 yaşdan aşağıların sosial şəbəkələrə girişini eKYC sistemi ilə məhdudlaşdırır. İndoneziya isə 2026-cı ilin martından TikTok, Roblox kimi platformalara 16 yaşdan aşağıların girişini qadağan edəcək. Çin "Minors Mode" adlı sistemlə uşaqların sosial şəbəkədə vaxtını gündə 40 dəqiqə (8 yaşdan aşağılar üçün) və 1 saat (8-16 yaş arası) ilə məhdudlaşdırır. 2026-cı ilin martından isə platformalar gənclərə zərərli məzmunu gizlətməlidir.

Avropada yaş həddi yüksəlir

Fransa 15 yaşdan aşağıların sosial şəbəkələrə girişini qadağan etməyi planlaşdırır, lakin bu qanun hələ Senatda təsdiqini gözləyir. Portuqaliya 13 yaşdan aşağıların sosial şəbəkələrə girişini artıq qadağan edib. Danimarka, Norveç və İspaniya da 15-16 yaş həddində qadağalar tətbiq edir. Almaniyada 14 yaşdan aşağıların sosial şəbəkələrə girişinin bloklanması müzakirə olunur. Avropa Parlamenti isə sosial şəbəkələrə giriş yaşını 16 yaşa uyğunlaşdırmaq istəyir.

ABŞ-da vəziyyət qarışıqdır

ABŞ-da federal səviyyədə sosial şəbəkələrə giriş qadağası yoxdur, amma Florida, Tennessee və Mississippi kimi bəzi ştatlar 14-16 yaş arası uşaqlar üçün qadağalar tətbiq edir. New York və Kaliforniya isə valideyn razılığı olmadan algoritmik tövsiyələrin istifadəsini qadağan edir. Texniki çətinliklər və azyaşlıların VPN və şifrələnmiş şəbəkələr vasitəsilə qadağaları aşması problemi daha da mürəkkəbləşdirir.

Ekspertlərin fikirləri və gələcək perspektivlər

Mütəxəssislər bildirirlər ki, uşaqların internetdə təhlükəsizliyini təmin etmək üçün yaş təsdiqi sistemlərinin təkmilləşdirilməsi vacibdir. İtaliyada sosial şəbəkələrə azyaşlıların girişini tənzimləyən qanun layihəsi parlamentdə dayanıb, onun gələcəyi qeyri-müəyyəndir. Avstriyada isə 14 yaşdan aşağıların sosial şəbəkələrə girişini məhdudlaşdırmaq üçün qanun layihəsi hazırlanır.

İnsanlar və valideynlər nə düşünür?

Valideynlər uşaqlarının onlayn təhlükəsizliyi üçün bu qadağaları dəstəkləyir, lakin bəzi gənclər öz azadlıqlarının məhdudlaşdırılmasından narahatdır. Uşaqların sosial şəbəkələrdə vaxtının məhdudlaşdırılması və zərərli məzmunun gizlədilməsi onların psixoloji sağlamlığı üçün ümidverici addımlardır.

Nəticə

Dünyada sosial şəbəkələrə azyaşlıların girişinin məhdudlaşdırılması tendensiyası sürətlə artır. Bu, uşaqların təhlükəsizliyini təmin etmək, onların sağlam inkişafını qorumaq üçün vacib addımdır. Lakin texnoloji maneələr və qlobal standartların olmaması hələ də problemlərin həllini çətinləşdirir.