Niyə Dünyada Elmə İnam Azalır? Siyasi Qütbləşmə və Pandemiyanın Təsiri

Elmə inamın qlobal mənzərəsi

Son illərdə elmə inam dünya üzrə ciddi sınaqdan keçir. 2022–23-cü illərdə 68 ölkədə 72 min nəfərin iştirakı ilə aparılan sorğu göstərir ki, elmə inam orta hesabla 3.6 səviyyəsindədir. Qlobal səviyyədə insanların 70%-i ən azı bir yalan və ya sübut olunmamış iddiaya inanır. Lakin bu rəqəmlər elmə inamın ümumilikdə sarsıldığını deyil, bəzi qruplarda inamın azaldığını göstərir.

Birləşmiş Krallıq və ABŞ-da inamın azalması

Birləşmiş Krallıqda yanvar ayında keçirilən sorğuya görə, insanların yalnız 40%-i elmi məlumatları “ümumiyyətlə doğru” hesab edir. Maraqlıdır ki, 2020–26 illər arasında elmə “çox” inam edənlərin sayı 63%-dən 34%-ə enib. ABŞ-da isə elmə inam daha da dramatik şəkildə azalıb. 2020-ci ildə alimlərə inam 87% olsa da, 2023-cü ildə bu rəqəm 73%-ə düşüb. Xüsusilə Respublikaçılar arasında elmə inam 2020–25-ci illərdə 85%-dən 65%-ə enib, Demokratlar arasında isə nisbətən sabit qalıb.

Pandemiyanın və siyasi qütbləşmənin təsiri

COVID-19 pandemiyası elmə inamda problemləri dərinləşdirib və siyasi qütbləşməni sürətləndirib. Elmə inamın azalması digər ictimai institutlara inamın azalması ilə paralel gedir. “Elm və ekspertlərə ümumi inamsızlıq tamamilə əsassızdır,” deyə David Bersoff vurğulayır. Lakin Gordon Gauchat bildirir ki, “elmə inam siyasi xarakter daşıyır və artır,” bəzi siyasətçilərin isə elmə inamsızlığı gücləndirdiyi qeyd olunur.

Regional fərqliliklər və gələcəyə baxış

Afrika ölkələrində, məsələn Nigeriya və Keniya kimi yerlərdə elmə inam nisbətən yüksəkdir. Rusiya və keçmiş Sovet ölkələrində isə elmə inam aşağı səviyyədədir. Edelman Trust Institute-nin 2025-ci il sorğusunda respondentlərin 76%-i alimlərə inanır, bu da müəllimlərə inam səviyyəsinə yaxındır. Elmə inamın azalması həyat itkisinə səbəb ola bilər, deyə Natalia Zarzeczna xəbərdarlıq edir.

İnsanların gündəlik həyatı və cəmiyyət üçün nəticələr

Elmə inamın zəifləməsi təkcə statistik göstərici deyil, həm də insanların sağlamlığı, təhlükəsizliyi və gələcəyi üçün ciddi çağırışdır. Elmə inamın bərpası üçün həm ictimaiyyətin maarifləndirilməsi, həm də siyasi liderlərin məsuliyyətli davranışı vacibdir. Elmə inamın bərpası cəmiyyətin inkişafı və sağlam qərarların qəbulunda əsas rol oynayacaq.