Einşteyn yanıldı? Kvant mexanikası elmi inqilaba səbəb olur

Kvant Mexanikasında Tarixi An

Albert Einşteyn kvant mexanikasının qəribəliklərinə qarşı çıxaraq reallığın deterministik olmasına inanırdı. Məşhur 'Tanrı kainatla zər atmaz' ifadəsi bu fikrini əks etdirir. Ancaq Çinli alimlər Jian-Wei Panın rəhbərliyi altında yeni bir təcrübə ilə Einşteynin bu fikrini yenidən gündəmə gətirdi.

Bohr və Einşteynin Mübahisəsi

1927-ci ildə keçirilən beşinci Solvay Konfransı kvant mexanikasının inkişafında mühüm rol oynadı. Danimarkalı fizik Niels Bohr kvant mexanikasının əsas prinsipi olan tamamlayıcılıq ideyasını müdafiə edirdi. Bu prinsipə görə, müəyyən xüsusiyyətlər eyni anda ölçülə bilməz. Einşteyn isə bu fikri rədd edərək, tamamlayıcılıq prinsipini test etmək üçün düşüncə eksperimenti təklif etmişdi.

İkiqat Yarıq Təcrübəsi və Yeni Nəticələr

İkiqat yarıq təcrübəsi öncə işığın dalğalardan ibarət olduğunu, sonra isə elektronların da dalğa olduğunu sübut etmişdi. Einşteyn isə fotonların işıq hissəcikləri olduğunu göstərmişdi. Bu eksperiment dalğa-hissəcik dualizmini təsdiqləmişdi. Bohr və Einşteynin mübahisəsi zamanı Bohr, qeyri-müəyyənlik prinsipinin tamamlayıcılıq prinsipini qoruyacağını iddia etmişdi.

Optik Pincetlərlə Yeni Təcrübə

Jian-Wei Pan və onun komandası kvant mexanikasını daha dərindən araşdırmaq üçün optik pincetlərdən istifadə edərək rubidium atomunu havada tutub. Atom fotonun momentumu ilə dolaşıq vəziyyətə gətirilib və foton ikiqat yarıqdan keçirilib. Nəticələr Bohrun nəzəriyyəsini təsdiqləyib, Einşteynin iddialarını isə təkzib edib.

Gələcək Tətbiqlər

Bu yeni sistem tamamlayıcılıq prinsipinin daha dərindən öyrənilməsinə imkan verir. Sistem tənzimlənə bilən olduğundan, kvant mexanikasının daha mürəkkəb problemləri, məsələn dolaşıqlıq və onun itirilməsi (dekoherensiya) mövzularında tətbiq oluna bilər. Xüsusilə kvant kompüterlərinin inkişafında bu təcrübənin mühüm rolu ola bilər.

Nəticə

Bu təcrübə kvant mexanikasının əsas prinsiplərini təsdiqləməklə yanaşı, onun tətbiq sahələrini genişləndirmək potensialını göstərir. Fiziklər üçün bu, həm nəzəri, həm də praktiki cəhətdən yeni imkanlar təqdim edir.